MASAKRA NË XHAMINË E POZHARANIT (1945)

MASAKRA NË XHAMINË E POZHARANIT

(Dëshmi për masakrat ndaj shqiptarëve në Anamoravë në vitet 1944-1945)

Nuk kishte kaluar as një muaj nga lufta në Ferizaj (2 dhjetor 1944) dhe nga ajo në Gjilan (23 dhjetor 1944) e në mes të ushtrisë partizane dhe forcave të pakënaqura që gjendeshin në male, u vranë edhe me qindra qytetarë të pafajshëm. Ishte i freskët edhe rasti i masakrit që bënë pjesëtarët e Brigadës XVII maqedone në fshatin Llashticë të Gjilanit, kur 3-4 ditë qëndruan mbi tokë kufomat e 12 fshatarëve shqiptarë, të vrarë pa kurrfarë gjykimi e marrjesh në pyetje. Në atë kohë, ndër viktimat e para nga fshati Pozharan ishte Myrtë Hasan Misini, të cilin duke shkuar me qeze në Gjilan e kishte ndalur një kolonë ushtarësh në rrugë ndërmjet fshatrave Partesh dhe Livoç. Këtë e kishin vërejtur vëllezërit Boshko dhe Stanko Ivkoviq nga Pozharani, të cilët në prag të çlirimit, sikur edhe shumë të tjerë, ishin futur në radhët e partizanëve. I kishin dhënë shenjë patrullës që ta lidhin fqinjin e tyre vetë të dytin (ky i dyti thonë se kishte qenë nga Livoçi). Kështu, kolona me dy të lidhurit kalon pranë shtëpisë së Myrtës në Pozharan, ku e hetojnë disa bashkëfshatarë dhe dy fëmijët e tij të mitur. (Bajrushi i vogël dhe Maberja), të cilët në mënyrë të vrazhdë i larguan ushtarët kur iu hudhën babait në përqafim, duke e ftuar që të hyjë në shtëpi. Ky, i zbehur në fytyrë dhe i vetëdijshëm se në çfarë rreziku gjendej, u thotë fëmijëve që të hyjnë në shtëpi se babai do të kthehet shpejt! Vërtet ai u kthye shpejt por i vdekur sepse posa kishte kaluar kolona nga fshati i kishin therur që të dy dhe kufomat e masakruara i kishin hedhur nën urë në fshatin Tankosiq.

Edhe pse pushtetin lokal e kishin në dorë kolonistët e Pozharanit dhe të Tankosiqit në krye me Sima Miliniqin, Vukashin Kovaçeviqin, Dushan Vlahoviqin, Lluka Vladushiqin, etj., fshatarët e Pozharanit shpresonin se, në saje të kujdesit që kishin treguar gjatë okupacionit për fqinjët e tyre kolonistë duke i ruajtur ditë e natë në shtëpitë e veta, këta nuk do të lejojnë që fqinjët e tyre shqiptarë t'i gjejë çfarëdo e keqe tjetër, sepse gjatë okupacionit madje edhe vetë përfaqësuesit e pushtetit të atëhershëm në Pozharan (Hysen Tërpeza si kryetar dhe Bejtë Hazir Alidema, si sekretar komune) u kishin garantuar jetë të qetë dhe të sigurt. Prandaj, këta nuk u shpërngulën në atë kohë, siç bënë disa kolonistë të fshatrave tjera. Mirëpo, pas çlirimit kolonistët lokalë shumë shpejt e ndërruan pllakën e gjithnjë e më shpesh filluan t'u kërcënohen disave nga bashkëfshatarët e vet shqiptarë për gjoja sjelljet dhe gabimet e tyre gjatë okupacionit, edhe pse gjatë tërë kohës së okupacionit nga ky fshat pësoi vetëm një person i njohur si zullumqar me emrin "Stanku i Zi". Kështu, pra, pikërisht me iniciativën e Vukashin Kovaçeviqit dhe Lluka Vlladushiqit u ftuan në ndihmë, madje edhe pjesëtarët e Brigadës XVII maqedone të stacionuar në Gjilan. Me ta, siç u kujtohet Mustafë Shabanit dhe Xhavit Alidemës, erdhi edhe Zallko Gjorgjeviqi, funksionar dhe aktivist nga Gjilani. Në praninë e tij, Vukashinit, Llukës, Tinkë Podgorcit, Tozë Drobeshit (ish-kontraçetnik bullgar) dhe shumë "argatëve" të tjerë kolonistë, më 7 janar 1945, ditën e Krishtlindjeve filloi ploja e madhe në oborrin dhe në lokalet e xhamisë së Pozharanit, ku u tubuan rreth 200-300 fshatarë të Pozharanit prej moshës 15-65 vjeçe.

Si tregon Berat Ramiqi i cili i pari kishte hëngër një flakaresh, "të burgosurit" një nga një nxirreshin nga xhamia dhe merreshin "në pyetje" në ndërtesën e mejtepit në afërsi të xhamisë, ku në praninë e personave të përmendur i priste ekipi me dru në krah. Kështu, pra ende pa arritur që të përgjigjen në pyetjet formale fillonin torturat dhe rrahjet deri në alivanosje. Të rënat, gjëma dhe britmat dëgjoheshin larg, duke ua futur tmerrin në palcë të gjithë të mbyllurve në xhami - fëmijëve, pleqve e të afërmëve të tjerë që silleshin rreth e rrotull oborrit të xhamisë, pa qenë në gjendje që t'u ndihmojnë. Kështu, pra, nga dajaku dhe torturat mizore ndër të parët vdiqën:

1. Shaban Halit Alidema, plak 70-vjeçar (ish-kryetar komune në Jugosllavinë e Vjetër),

2. Misin Xheladin Alidema (50-vjeç, i cili edhe në vitin 1915 pat pësuar duke kërcyer nga minarja e po kësaj xhamie i ndjekur nga bullgarët),

3. Ajet Fejzë Terziqi (70) dhe

4. Ahmet Mustafë Zuka (20).

Këta edhe sot i kanë varret në oborrin e xhamisë. Ndërkaq, nga grupi prej 24 vetësh, të rrahur e të shkallmuar që u dërguan në Gjilan, 16 syresh kurrë më nuk u kthyen, të cilëve, madje, nuk u dihen as varret e këta janë:

1. Osman Ali Alidema (70),

2. Shefik Ali Alidema, vëlla i Osmanit (53),

3. Tefik Osman Alidema, i biri Osmanit (35),

4. Azem Shutë Alidema (50),

5. Latif Hysen Pira (37),

6. Abaz Sadik Ramiqi (45),

7. Ali Tafë Ramiqi (60),

8. Rifat Bajram Musa (35),

9. Zenun Shaban Halimi (35),

10. Rifat Shefki Terziqi (35),

11. Bajram Rexhep Terziqi (32),

12. Rexhep Sulejman Syla (40),

13. Rexhep Gërba - Ostrogllava (65),

14. Tahir Adem Dragobuzhda (45),

15. Isak Rexhep Zuka (56),

16. Rexhep Mahmut Çerkezi (60)

Nga të burgosurit në burgun e Gjilanit i pari u mor në pyetje patrioti i njohur Hamdi Kurteshi, të cilit pas dialogut të ashpër iu kërcënua se do ta vrasë personalisht Lubo Shotra, shef i OZNE-së së Gjilanit. Ai ia drejtoi revolen në gjoks këtij plaku, i cili, duke hapur gjoksin, iu drejtua me zë të lartë: "Vramë se nuk frikësohem, pasi që askujt s'i kam borxh!" dhe ia ngjet tytës së revoles me dhëmbë, duke i thye dy - tre dhëmbë.

Është interesant dhe rrëfimi i Hamdi Salihut, (atëherë 16-vjeçar), i cili nga dritarja e vogël e burgut i kishte parë me sy duke i therur Rexhë Gërbën - Ostrogllavën, që mbeti i vdekur në oborrin e burgut dhe ca të tjerë. Ai përshkruan detajisht se si i kishte nxjerrë atë dhe të tjerët natën, duke i zbathur dhe zdeshur vetëm në këmishë e tlina dhe të lidhur dy nga dy përkrahësh i kishin dërguar në njërin nga vendpushkatimet afër ndërtesës ku edhe sot gjendet Kombinati i Duhanit në Gjilan. Ai edhe sot nuk e ka të qartë se me urdhërin e kujt kishte ardhur gardiani i burgut, Millan Jariqi, e kishte zgjidhur dhe kthyer prapë në burg, ku pas qëndrimit prej afër 4 muajsh ishte liruar si i pafajshëm.

Prej atyre që e kishin parë njëherë vdekjen me sy, nga burgu i Gjilanit, përveç Hamdi Salihut, u liruan edhe: Hamdi Kurteshi, Berat Agush Hoxha, Mulla Riza Zuka, Murat Halabaku, Muharrem Hajdari, Sylë Muharrem Hajdari (i biri i Muharremit) dhe Muharrem Emini.

Se si u trajtuan dhe u likuiduan të burgosurit tjerë nga Pozharani, mësojmë edhe nga ajo që ishte dëgjuar nga goja e vetë kolonistit, Jovan Kovaçeviq. Ai, thuhet, në gjendje të dehur disa herë kishte deklaruar se Latif Hysen Pira dhe Ali Tafë Ramiqi, gjysmë të gjallë janë futur dhe djegur në një furrë në Gjilan.

Në të njëjtën periudhë, sigurisht në bazë të raporteve negative nga baza, në brigada u burgosën dhe u likuiduan pa gjykim vëllezërit Behxhet dhe Jonuz Hazir Alidema (i pari në Pejë dhe i dyti në Mitrovicë). Përveç Myrtë Hasan Misinit që u ther në rrugën Pozharan-Tankosiq, nga pozharanasit në Gjilan u vra Ismail Hysen Kurteshi (i ati i Mehmet Kurteshit, veteran i arsimit), kurse në Viti Esat Çerkezi. Kështu, pra në periudhën 1944-1945, nën rrethana të ndryshme u likuiduan fizikisht nga organet e pushtetit të ri gjithsej 25 shqiptarë nga Pozharani, (ndërkaq, tre pozharanas: Salih Pira, Vehbi Salihu dhe Deli Ramiqi u vranë si partizanë nga forcat kundërshtare dhe gëzojnë statusin e dëshmorëve të LNÇ).

Më vonë, nga pasojat e torturave në xhaminë e Pozharanit, vdiqën një nga një, pa u hetuar, edhe një numër i fshatarëve tjerë, prej gjithsej 64 personave që me rastin e këtij masakri paten marrë lëndime të rënda fizike.

Ende nuk dihet numri i saktë i personave nga rajoni i Anamoravës që u zhdukën nën rrethana të paqarta në njësitë e ndryshme partizane. Kështu, bie fjala, siç tregon plaku Rrustem Halabaku, në Brigadën IV kosovare që në atë kohë gjendej e stacionuar në rrethinën e Pejës, shpesh ndodhte që nga patrulla, zakonisht e përbërë nga dy serbo-malazez dhe një shqiptar, shqiptari të mos kthehej më pa u sqaruar mënyra e zhdukjes së tij. Zakonisht thuhej se ka dezertuar. Mirëpo, kur një natë nuk u kthye nga patrulla Hasan Xheladini nga Remniku, e pas disa ditësh i vëllai që ishte në të njëjtën brigadë, e njohu uniformën bullgare të të vëllait, të cilën tash e kishte veshur një ushtar tjetër me emrin "Aleksa" nga Graçanica, shqiptarët e kuptuan se ç'po ndodhte me ata që "i përbinte nata". Prandaj, me propozimin e Rrustem Halabakut, u vendos që më, të mos shkojnë në patrulla vetëm një shqiptar, po nga dy shqiptarë e nga dy serbomalazez.

Në mënyrë të ngjashme u vranë shumë pjesëtarë shqiptarë të brigadës edhe në kishën e Deçanit. Është i njohur rasti i tre pjesëtarëve nga fshati Mogillë dhe 4 të tjerëve nga fshati Beguncë të Vitisë. Këta kishin refuzuar që të shkojnë si të tjerët të paarmatosur kinse për t'u marrë në pyetje te komandanti e më nuk ktheheshin. Për këtë arsye Rexhep Aziz Rexhepi, që ishte më i vjetri, u thotë bashkëvendësve, Nuredin Muharrem Trenës dhe të birit të Myrtë Trenës nga Mogilla si dhe Milaim Murtezit dhe të tjerëve nga Begunca, se ai do të hyjë më i pari, e nëse heton se po i kërcënohet rrezikut si të tjerëve do të bërtasë në mënyrë që këta të jenë të gatshëm. Kështu, pra, posa hyn brenda menjëherë sulmohet me bajoneta. Prandaj bërtet, kurse Nuredin Muharrem Trena bombën e aktivizuar me kohë e hedh brenda, me ç'rast vriten shumë pjesëtarë serbomalazez, por pas një lufte të rreptë në mes të tyre mbetën të vrarë edhe këta shtatë anamoravas.

Ky rast, si duket, dhe shpërthimi i luftës në Drenicë qe shkak që të ndërpritet kjo mënyrë e likuidimit të shqiptarëve në radhët e ushtrisë partizane.

Dihet se gjatë historisë së vetë të mundimshme popullata e rajonit të Anamoravës, sikurse edhe e viseve tjera të banuara me shqiptarë, ka përjetuar shpesh masakra të llojllojshme nga okupatorët dhe pushtuesit e ndryshëm, në të cilat ka pësuar një numër dhe më i madh njerëzish. Mirëpo, për nga mënyra dhe metodat e përdorura, masakri në xhaminë e Pozharanit dallon prej të tjerëve dhe ua kalon në shumë aspekte. Së pari, këtë plojë e iniciuan dhe në zbatimin e saj morën pjesë fqinjët kolonistë kundër fqinjëve të vet shqiptarë, të cilët i ruajtën ata gjatë okupacionit. Së dyti, përpara vrasjet dhe likuidimet fizike të shqiptarëve bëheshin në luftë e sipër dhe kryheshin me armë. Ndërkaq, kjo e fundit ndodhi pas pushimit të luftës së përbashkët kundër armikut të përbashkët, në kohë të paqes dhe u zbatua me dru dhe me tortura tjera fizike.

Për këtë arsye, masakri në xhaminë e Pozharanit pati jehonë të madhe në tërë rajonin e Anamoravës dhe la vrragë të thellë edhe kujtime rrëqethëse e trishtuese te banorët e zhgënjyer dhe të mllefosur të kësaj ane, të cilët ditën e çlirimit të kësaj treve (16.11.1944) e patën pritur me shpresa të mëdha.

Në një situatë të këtillë të turbullt, e veja e Myrtë Hasan Misinit, menjëherë pas vrasjes së bashkëshortit (i cili, në shpejtësi të madhe dhe sipas porosisë së një hoxhe, ishte varrosur pa ia larë kufomën dhe pa kurrfarë ceremonish tjera, me rroba të përgjakura kinse në këtë mënyrë shkonte si "shehit"), i kishte mbledhur plaçkat më të nevojshme dhe me të dy bonjakët të nesërmen kishte ikur te vëllezërit e vet në Shkup. Më vonë ishte shpërngulur për në Turqi, por me veti e kishte marrë edhe kapotën e të ndjerit, ashtu të përgjakur dhe të shkyer nga bajonetat, të cilin e kishte ruajtur me xhelozi në fund të arkës. Para se të vdiste në Stamboll, ia kishte treguar të birit, Bajrushit, i cili edhe sot jeton atje. Ata që e kanë vizituar thonë se ky sa herë që i kujtohet ndarja e fundit me babanë e lidhur para shtëpisë në Pozharan dhe vrasja e tij mizore, e nxjerr këtë kapotë nga arka dhe i përmalluar fillon të qajë para fëmijëve të vet të hutuar, të cilët kanë lindur në Turqi dhe nuk janë në gjendje t'i kuptojnë traumat e babait që i kanë mbetur nga vendlindja.

Protestat

Shumëkush, lidhur me masakrën e Pozharanit, shprehu pakënaqësi dhe revoltë ndaj masave të pushtetit të ri, kurse Metush Zeqiri - Berisha (atëherë anëtar i Këshillit Popullor të Vendit në Goshicë) dhe bashkëvendësi i tij Jetish Bislimi - Vishi nga Vërbani protestuan haptas dhe u ankuan te Shaban Haxhiu, atëherë komandant i Brigadës VII sulmuese kosovare, e dislokuar në Lipjan.

Siç kishte treguar shpeshherë Metushi, Shaban Haxhiu në fillim nuk kishte besuar fare se mund të ndodhte diçka e ngjashme në atë kohë. Madje, kur këta kishin ngurruar që ta nënshkruajnë deklaratën iu ishte kërcënuar: "Si mendoni ju kështu - të hudhni gurin e ta fshehni dorën! A e dini ju se për përhapjen e dezinformatave të këtilla mund të merrni edhe plumb në ballë!"

"O shoku komandant, Pozharani nuk është përtej detit, prandaj shkoni dhe vërtetoni vetë faktet, e mos kërkoni nga ne emra dhe adresa se neve na kallin me robë e me fëmijë! Ju ende nuk jeni duke parë se çka po ndodh dhe si po sillen disa pjesëtarë të brigadave të ndryshme edhe pushtetmbajtësit e rinj, në anën tonë" - ia kishin kthyer këta.

Megjithatë, Shaban Haxhiu ua kishte siguruar një qerre dhe një përcjellës me emrin Dushan, i cili, siç tregonte Metushi, e fliste shqipen më mirë se ne. Ai i kishte porositur që të shkojnë në Prishtinë dhe të gjitha këto t'ia thonë Milladin Popoviqit, me të cilin, si duket në ndërkohë kishte biseduar me telefon. Në Prishtinë i kishin marrë prapë në pyetje, por u kishin thënë që atë natë të bujnë aty deri sa të kthehet kuriri me raport nga Gjilani. Të nesërmen korieri Dushan i kishte kthyer në Lipjan.

Mirëpo, të mësuar nga përvoja, këta dy vërbanas nuk kthehen drejt në shtëpi, por Metushi ndalet te miqtë në Sojevë (Xhevat dhe Ferat Sojeva që ishin anëtarë aktivë të LNÇ), ndërsa Jetishi ia mban në drejtim të Shkupit. Prej Sojevës dërgohet një njeri në Vërban për të marrë vesh se a ka gjë të re. I dërguari posa arrin në Vërban e gjen shtëpinë e Metushit të rrethuar nga pjesëtarët e "Partizanska strazhës" të Pozharanit, të cilët i kërkonin me ngulm Jetishin dhe Metushin, shtëpinë e të cilit e kishin bastisur në çdo skutë. Prandaj, ky u detyrua, madje, një kohë të qëndrojë në malin e Sharrit, ku kishte edhe shumë të arratisur të tjerë, e më vonë, disa muaj, në burgun e Ferizajt derisa u lirua nga gjykata si i pafajshëm.

Sugjerimi i Milladinit

Si duket, me urdhërin apo sugjerimin e Milladin Popoviqit ishte formuar një komision i posaçëm për të ndriçuar rastin në tërësi. Mirëpo, as skenaristët e plojës së Pozharanit, në marrëveshje dhe bashkëpunim me ata të Gjilanit, nuk kishin ndejtur duarkryq, por kishin biseduar me të gjithë anëtarët e familjeve të të vrarëve dhe të plagosurve që mos ta aktualizojnë këtë çështje, duke ua lënë fajin disa pjesëtarëve të brigadave maqedone, ish-kontraçetnikut bullgar Tozë Drobeshit etj., se përndryshe do t'i gjejë edhe më keq. Për këtë arsye, kur arriti komisioni, në kuadër të të cilit ishte edhe Hasan Dylgjeri - "Hasan Mësuesi", shumë prej atyre që u pyetën refuzuan t'i tregojnë emrat e atyre që i kishin rrahur e maltretuar, duke thënë se nuk i njohin dhe nuk ua dinë emrat. Madje, disa të tjerë, si bie fjala Q.H. kishte thënë: "Më ka shkelur kerri duke u kthyer nga mulliri", kurse B.S.: "Jam rrëzuar prej dardhës dhe jam lënduar" etj. Mirëpo, një grua plakë, duke e dëgjuar se po fliste shqip, i afrohet tinëz Hasan Dylgjerit dhe i thotë: "Biro, mos u mundo se këta nuk guxojnë për të treguar drejt, e halla po të kallëzon shkurt e shqip se të gjithë i kanë dërrmuar dajak, por u kanë thënë që të mos tregojnë se do t'ua bëjnë edhe më zi e do t'ua shohin sherrin edhe anëtarët e tjerë të familjes!"

Xhavit Alidemaj mendon se në fillim, përveç Tozë Drobeshit, u paraburgosën edhe iniciatorët kryesorë, Lluka dhe Vukashini, por së shpejti me intervenimin e Spasoje Gjakoviqit, atëherë shef i OZN-ës për Kosmet, u liruan e madje edhe u avancuan në funksione, edhe detyra më të larta.

Sikur të mos intervenonte personalisht Milladin Popoviqi, rasti i masakrit të Pozharanit sigurisht se do të përsëritej edhe në fshatrat tjera shqiptare. Kështu flitet se Lluka Vladushiqi i kishte pasë tubuar shumë fshatarë shqiptarë në xhaminë e Komogllavës, por, për fat të mirë, në momentin kritik aty kishte arritur luftëtari i njohur Ibrahim Cërnilla me disa njerëz të armatosur për të mobilizuar vullnetarë për Frontin e Sremit e kur merr vesh se për çka është fjala, pas një dialogu mjaft të rreptë, arrin që të "bindë" Llukën dhe përcjellësit e tij që të shkojnë nga kanë ardhur, duke thënë se ky këta njerëz ka ardhë për t'i mobilizuar për front dhe në këtë mënyrë i kishte shpëtuar fshatarët e pafajshëm të Komogllavës.

Pas vrasjeve - armiq

Mirëpo, për të shpëtuar nga përgjegjësia penale për masakrën e kryer, Vukashin Kovaçeviqi, Lluka Vladushiqi, etj., me ndihmën e Zallko Gjorgjeviqit që edhe vetë ishte përzier në këto punë, Vllado Popoviqit (sekretar i Komitetit të Rrethit të Partisë në Gjilan), Simo Miliniqit (komandant i komandës lokale), Lubo Shotrës (shefi i OZN-ës) dhe aktivistëve të tjerë nga Pozharani me punë në Gjilan, arrijnë që të gjithë të vrarët, në bazë të vendimeve gjyqësore "post mortum", t'i shpallin si "armiq të popullit" dhe si të tillëve t'ua konfiskojnë edhe tërë pasurinë.

Sa për ilustrim po citojmë vendimin e Gjykatës së Rrethit në Gjilan, Konf. nr. 283/46. dt. 9.02.1946, me të cilin Misin Xheladinit (një vit pas likuidimit) i konfiskohet mulliri dhe 7,16 hektarë tokë të punueshme, kurse për të vejën, 3 djemtë dhe 6 vajzat, pra, për gjithsej 10 anëtarë, nuk lihet as minimumi për ekzistencë. Prandaj, në bazë të ankesës të të birit Metushit, Gjykata e Qarkut në Ferizaj me konkluzionin e vet Pl. 58/46 dt. 10.04.1946, bën ndryshimin e pjesshëm të vendimit të Gjykatës së Rrethit në Gjilan, kështu që për 10 anëtarët e familjes së ngushtë, në emër të minimumit për ekzistencë, lihet në shfrytëzim ara "Brestovi" në atarin e fshatit Viti, në sipërfaqe prej 3,50 hektarësh, ndërsa pjesa tjetër e vendimit mbetet në fuqi.

Kështu, si duket, kaluan edhe familjet e të likuiduarve të tjerë, të shpallur si armiq të popullit vetëm në bazë të faktit se janë likuiduar nga pushteti i ri pa kurrfarë gjykimi, në vend se të bëheshin hetime pse dhe si u likuiduan.

Shënim: Koautor edhe H. Halabaku ("Zëri, Nr. 1397 dt. 6.IV.1991).

[Marrë nga libri “Trojet që nuk shuhen (Ribotim i zgjeruar)”, Tahir Z. Berisha, Botues NPB “Valton”, Prishtinë, 1995, fq.128-139]

IBRAHIM RUGOVA: ARKITEKTI I PAVARËSISË SË KOSOVËS

Në kujtim të njeriut që fitoi epitetin e arkitektit të Pavarësisë së Kosovës

Nga: HAMZA HALABAKU

Dr. Ibrahim Rugova, presidenti historik i Kosovës, tash e 17 vjet shkoi në amshim, por aq sa po kalojnë vitet, aq po hetohet se skenës së gjithmbarshme shtetërore, nacionale, kulturore dhe politike të shqiptarëve jo vetëm në Kosovë, po i mungon një personalitet siç ishte ai.

Dr. Ibrahim Rugovën e njoha në gjysmën e dytë të viteve të shtatëdhjeta kur isha punësuar në Sekretariatin e atëhershëm, respektivisht Komitetin Krahinor për Arsim, Shkencë e Kulturë të Kosovës.

Në vitin 1978, isha caktuar në vendin e punës bashkëpunëtor për veprimtarinë botuese në sektorin e kulturës. Në atë sektor të administratës së atëhershme, Këshilli Ekzekutiv i Kuvendit të Kosovës kishte formuar Komisionin për Veprimtari Botuese dhe Film. Ky komision lejonte botimet e veprave private të autorëve që kishin vlera të larta artistike dhe i lironte nga tatimi, ndërsa nuk i lejonte për botim veprat që ishin shund dhe kiç. Dr. Ibrahim Rugova asokohe ishte anëtar i atij komisionit, kurse unë kujdesesha për procesverbalin dhe vendimet që i merrte komisioni.

Atëherë kisha filluar që të përcjell shkrimet e dr. Ibrahim Rugovës që shpeshherë botoheshin në faqet e kulturës, në gazetën tonë “Rilindja”, sidomos të shtunave, që ishte e vetmja gazetë informative dhe Abetarja jonë e të gjitha fushave në përgjithësi, e asaj të kulturës në veçanti.

Dr. Ibrahim Rugova ishte shpeshherë në faqet e “Rilindjes” me recensionet e tij për letërsinë që atëbotë krijohej në Kosovë. Shkruante për përmbledhjet me poezi të Esad Mekulit, Azem Shkrelit, Ali Podrimes, Beqir Musliut e të poetëve të tjerë që krijonin në Kosovë, por edhe për ata që krijonin e që kishin krijuar edhe jashtë kufijve të Jugosllavisë së atëhershme.

Emri i dr. Rugovës u lartësua edhe më shumë në vitet e tetëdhjeta, pas një takimi të një grupi të shkrimtarëve të Kosovës me shkrimtarët e Serbisë në Beograd, në “Francuska 7”, më 27 e 28 prill të vitit 1988”. Sipas informatave të shtypit të Prishtinës, në gjuhën shqipe, të asaj kohe (“Rilindja” e “Fjala”) grupi i shkrimtarëve të Kosovës, të cilin e ka kryesuar dr. Ibrahim Rugova kishte dal fitimtar.

Shkrimtari më i madh shqiptar, Ismail Kadare, në parathënien e librit të Rugovës “Çështja e Kosovës” në fq. 30 mes tjerash shkruan: “Mjafton të lexosh këtë rrëfim të gjatë të Rugovës, për të kuptuar mirë personazhin e vetë si dhe idetë dhe platformën e tij e të shqiptarëve. Por ajo që kapet edhe më qartë prej këtij libri është se sa larg dhe sa lart qëndron ky lider shqiptar në krahasim me gjithë liderët e tjerë që e kanë kthyer sot Ballkanin në log të tërbimit e të zisë”.

Në vitet e nëntëdhjeta dr. Ibrahim Rugova, si kryetar i LDK-së i vizitoi dhe i njoftoi kancelaritë kryesore të Perëndimit për gjendjen e shqiptarëve në Kosovë dhe në trojet e tyre etnike në Jugosllavi. Atë botë ai vizitoi Berlinin e Vjenën, Romën e Parisin, Brukselin e Londrën, Strasburgun e Uashingtonin. Kështu në kohën kur as shumica e banorëve të Lubjanës, kryeqyteti i Republikës së Sllovenisë, që ishim së bashku në të njëjtën federatë, apo që jetonim, si të thuash, në të njëjtin nën qiell, nuk dinin gjë fare për neve shqiptarëve që jetonim në Kosovë, dr. Ibrahim Rugova i njoftoi qendrat kryesore evropiane dhe ato përtej Oqeanit Atlantik se është një vend që quhet Kosovë e që banohet me një shumicë absolute shqiptare, që nuk ka asgjë të përbashkët me sllavët, sepse shqiptarët janë pasardhës të ilirëve dhe se atyre u pengohet drita, e u është zënë fryma, u mohohen të drejtat elementare njerëzore nga pushteti serbo-sllav në krye të së cilit pushtet ishte kasapi i Ballkanit me emrin Millosheviq.

Kancelaritë evropiane dhe SHBA i besuan dr. Ibrahim Rugovës dhe i ndihmuan djemtë tanë, pjesëtarët e UÇK-së, që ashtu, gati të paarmatosur kishin dalë për të mbrojtur vendin e tyre.

Tani u bënë 17 vite nga shkuarja në amshim e dr. Ibrahim Rugovës, presidentit historik të Kosovës që ishte një intelektual i ditur, i cili në kohën më të vështirë i doli përpara popullit të vetë për ta udhëhequr me mençuri e urtësi, me guxim e dinjitet. Aq sa po kalojnë vitet, aq po hetohet se skenës së gjithmbarshme shtetërore, nacionale, kulturore dhe politike të shqiptarëve jo vetëm në Kosovë, po i mungon personaliteti intelektual, inteligjent, kulturor e akademik i Dr. Ibrahim Rugovës, e sidomos vlerat, parimet, edukata, kultura, nderi, morali, karakteri, narrativi, vizioni, ideali dhe testamenti i tij intelektual, profesional, politik, shkencor dhe humanist.

Nuk munda të mos e përmend fjalën guxim për arsye se atë kohë i gjithë brezi im e din mirëfilli se nuk ishte lehtë të bëheshe lider i një populli të pa mbrojtur e të pa armatosur, pa pasur as polici e as ushtri, pa pasur as të drejtën që fëmijët tanë të shkonin në shkollat që vetë baballarët e tyre i kishin ndërtuar me djersën e vet në vitet e shtatëdhjeta. Atë botë na mungonin edhe spitalet. Na mungonte edhe informimi, sepse të gjitha dritaret informative, radioja, gazetat e televizioni ishin mbyllur nga regjimi që e përmenda më lartë.

Presidenti historik i Kosovës, dr. Ibrahim Rugova ishte një det i thellë e i qet, i urtë e i ditur, i mençur e këmbëngulës në kërkesat e tija për lirinë, pavarësinë dhe sovranitetin e vendit të vet. Edhe pse dinte shumë, asnjëherë nuk thoshte më shumë se Liri, Pavarësi, Demokraci, e më që kancelaritë evropiane nuk pranonin që të gjithë shqiptarët të jenë të bashkuar në një shtet, ai vazhdimisht, sa herë takohej me burrështetasit evropianë, kërkonte që Kosova të njihej si shtet i pavarur dhe sovran në kufijtë që Kosova i kishte me Kushtetutën e vitit 1974.

Dr. Ibrahim Rugova, presidenti historik i Kosovës, nuk ishte vetëm i LDK-së, po ishte i të gjithë shqiptarëve të Kosovës, ngase ai me plot mëritë e fitoi epitetin e arkitektit të pavarësisë së Kosovës.

Dhe krejt në fund, e ndiej veten shumë të vogël të shkruaj apo të flas për një korife të letërsisë e shkencës tonë, për një njeri të dijes dhe një udhëheqës politik të popullit shqiptar, për një burrë shteti siç ishte dr. Ibrahim Rugova, një personaliteti, të cilin do të donte ta kishte në historinë e vet çdo popull e çdo komb në botë.

Nuremberg, 20 Janar 2023

Botuar në: 
https://www.botasot.info/opinione/1935575/ne-kujtim-te-njeriut-qe-fitoi-epitetin-e-arkitektit-te-pavaresise-se-kosoves/

PROFESORI PENSIONIST SI MODEL I NJERIUT AMBICIOZ DHE ANGAZHIMEVE KONKRETE

Nga e djathta: Profesor Jahja Halabaku dhe autori i tekstit Hamza Halabaku

Profesionisti i dijshëm dhe i përkushtuar jo vetëm në lëndën e matematikës, si dhe intelektuali shembullor që gjithë përvojën e tij në punë e kaloi në përpjekjet për edukimin e shumë brezave shkollarësh, Jahja Halabaku, tani si pensionist është shembull i njeriut ambicioz, që kohën e kalon me angazhime konkrete

Shkruan: Hamza HALABAKU

Shumica e banorëve të fshatit Pozharan, komuna e Vitisë, i përkasin fisit Thaç dhe të këtij fisi janë edhe farefisnia e Halabakëve, lagje kjo që tani ka më shumë se njëqind shtëpi, ndërsa pjesëtarë të farefisit Halabaku ka edhe në Prishtinë, në Zvicër, në Gjermani, në Austri, në Londër e përtej Atlantikut. Halabakët e Pozharanit nga koha që unë mbaj mend dhanë shumë mësues, arsimtarë e profesorë jo vetëm për fshatin e tyre.

Njëri nga intelektualët që zë vend të merituar në familjen e Halabakëve të Pozharanit, është edhe Jahja Halabaku, i cili në vitin 1965 ka mbaruar Shkollën e Lartë Pedagogjike – Dega e Matematikës në Prishtinë, me një notë të lartë mesatare. Menjëherë pas kryerjes së Shkollës së Lartë Pedagogjike, ka filluar me punë në Shkollën Fillore në fshatin e lindjes, në Pozharan, ku më herët kishte qenë nxënës i dalluar në mësime e sidomos në lëndën e matematikës. Nxënësve të klasave të larta të Shkollës Fillore të Pozharanit, për katër vite me radhë, Jahjaja u kishte shpjeguar me zë të ultë e të kuptueshëm, qartë e me përpikëri lëndën e matematikës. Katër vite më vonë, një vit të tërë shkollor, lëndën për të cilën ishte kualifikuar në SHL Pedagogjike në Prishtinë, u kishte ligjëruar nxënësve të Gjimnazit të rregullt në Ferizajt.

Në vitin 1975, Jahja Halabaku diplomohet në Fakultetin e Shkencave Matematiko – Natyrore, Dega e Matematikës në Prishtinë dhe e kishte fituar titullin e profesorit të kualifikuar për të dhënë mësim në cilëndo shkollë të mesme. Nga shtatori i vitit 1969 e deri në vitin 2001, për tridhjetë e dy vite me radhë, profesor Jahja Halabaku, ka përhapë dijen e lëndës së matematikës në Gjimnazin “Kuvendi i Lezhës” në Viti.

Më ka ndodhur shpeshherë që të takohem me ish-nxënësit e profesorit Jahja, qoftë ata të Shkollës Fillore të Pozharanit, apo ata të Gjimnazit të Vitisë dhe Gjimnazit të Ferizajt, të cilët kishin fjalë miradije për profesorin e tyre. Shumica e tyre kishin bindjen se ishte e pamundur që të mos kuptohet lënda e matematikës që e shpjegonte profesor Jahja Halabaku. Sepse, ai jo vetëm që ishte një njohës i shkëlqyeshëm i lëndës së matematikës, por edhe një pedagog shembullor që dinte t’ia afron nxënësit materien që e shpjegon, duke e menaxhuar në mënyrën më të mirë orën e mësimit. Aty ku ligjëron profesor Jahjaja, vërtetë, është orë e kuptueshme mësimi që ai e mbanë me autoritet dhe e mbikëqyr me kujdes rrjedhën e saj.

Njeri i fjalëve dhe i veprave

Matematika na mëson të jemi të përqendruar dhe të përgjegjshëm për atë që bëjmë, thotë shpeshherë Jahjaja. Unë mendoj që saktësia është një karakteristikë e matematikanëve, pasi çdo nocion dhe fenomen ka një përkufizim të saktë dhe të qartë dhe kjo mbase ndikoi që edhe Jahja Halabaku, si arsimtar dhe profesor i përkushtuar  në lëndën e matematikës, të jetë përherë njeri i fjalëve dhe i veprave.

Nga viti 1989 e deri në vitin 2000, profesori Jahja bëhet drejtor i Gjimnazit “Kuvendi i Lezhës” në Viti. Më vonë, nga maji i vitit 2001profesori i matematikës, Jahja Halabaku, angazhohet në Drejtorinë Komunale të Arsimit në Komunën e Vitisë, të cilën e udhëhoqi deri në vitin 2004. Gjatë karrierës së tij shumëvjeçare në arsim, Jahjaja dha një kontribut të jashtëzakonshëm për edukimin dhe arsimimin e shumë gjeneratave, ndërsa u dallua edhe si luftëtar i pakompromis për të drejtën e arsimimit të shqiptarëve në Kosovë.

Profesor Jahja Halabaku si një intelektual i dalluar dhe arsimdashës ishte i ndjekur nga pushteti serb. Ai është dënuar dy herë nga Gjykata e Vitisë, në kohën kur në Kosovë çdo gjë mbikëqyrej nga pushtetit i forcave serbe që shin instaluar që nga 5 korriku i vitit 1990. Sipas Aktvendimit UP. I nr. 4797, datë 14 tetor 1992, deri sa ishte në detyrën e drejtorit të Gjimnazit “Kuvendi i Lezhës”, në Viti, dënohet me 60 ditë burg për shkak se më 12 e 13 tetor të vitit 1992, “ka organizuar tubim të pa lajmëruar,  me nxënësit, mësimdhënësit dhe qytetarët shqiptarë dhe pas atij tubimi i ka dërguar drejtorit të gjimnazit (Petar Dajiq), kërkesë me shkrim, të cilën e ka nënshkruar vet, për lirimin, respektivisht hapjen e klasave  apo hapësirave të mësimit në mënyrë që të zhvillohet mësimi në gjuhën shqipe për nxënësit shqiptarë të gjimnazit”. Në këtë aktvendim gjykate thuhet se  “i akuzuari Jahja Halabaku i ka keqpërdorur nxënësit, arsimtarët dhe qytetarët shqiptarë, dhe me organizimin e tubimit e ka rrezikuar sigurinë dhe rahatinë e qytetarëve të tjerë, respektivisht e ka prish rendin dhe qetësinë publike”.

Katër muaj më vonë, me 4 shkurt 1993, tani me Aktvendimin  Up. I nr. 4962  Gjykata e Komunës së Vitisë, të cilin atë kohë e udhëhiqnin kuadrot  serbe të instaluara nga pushteti i Republikës së Serbisë në krye me Sllobodan Millosheviqin, profesor Jahja Halabakun, e dënon me gjobë prej 50.000 (pesëdhjetë mijë) dinarësh, ose me dënimin me burg prej 30 ditësh.

Profesori Jahja nuk i konsideronte të papritura vendimet e gjykatës së asaj kohe për dënimin e tij, pasi ai po bënte përpjekje për të hap shkolla dhe për të shpërndarë dije për nxënësit shqiptarë në atë periudhë, të okupimit klasik që i kishte bërë Serbia Kosovës, duke i zënë frymën çdo gjëje që frymonte shqip në Kosovë e veçanërisht fushës së arsimit dhe edukimit shqip.

Kultivues i pasionuar i luleve, pemëve dhe bletëve

Profesor Jahjaja nga 11 shtatori i vitit 2009, është në pension, por jo edhe në pushim si shumë njerëz të brezit të tij, që dalin e rrinë kafeneve të qyteteve apo edhe të fshatrave, me që tani kemi shumë sosh edhe nëpër fshatra, ose ulen pranë aparateve televizive dhe shikojnë filma, debate, emisione kulturore, ngjarje historike e tjera.

Profesionisti i dijshëm dhe i përkushtuar jo vetëm në lëndën e matematikës, si dhe intelektuali shembullor që gjithë përvojën e tij në punë e kaloi në përpjekjet për edukimin e shumë brezave shkollarësh, tani si pensionist është shembull i njeriut ambicioz, që kohën e kalon me angazhime konkrete. Ai para shtëpisë së vet e ka rregulluar oborrin për mrekulli. Aty ka bërë një kopsht të shkëlqyer pemësh dhe lulesh. Profesori ka mbjellë me dorën e vet shumë lloje pemësh dhe hapësirën në mes trupave të pemëve, çdo pranverë, e mbushë me lule të llojeve të ndryshme. Të kënaqet syri kur sheh lulet shumëngjyrëshe, por edhe frutat e pemëve.

Në kopshtin e tij profesori ka edhe disa koshere bletësh, të cilat thithin nektarin e luleve dhe të pemëve. Pra profesor Jahjaja është bërë një kultivues i pasionuar i luleve, pemëve dhe bletëve. Me bukurinë e ngjyrave të luleve dhe të frutave të pemëve kënaqen edhe bletët për të cilat kujdeset shumë profesori dhe natyrisht, jo vetëm ai po, edhe ata që e vizitojnë, kur është koha e mbledhjes së mjaltit, e shijojnë atë, kurse profesori dhe familja e tij kanë edhe dobinë e tyre materiale...

[botuar në zemrashqiptare.net]

TAKIMI ME ISMAIL KADARENË

Me rastin e 85 vjetorit të lindjes së Ismail Kadaresë, shkrimtarit shqiptar me renome botërore, gjeniut të letrave shqipe, “Homeri shqiptar“

Nga Hamza Halabaku

Ditët e para të nëntorit të vitit 2008, në gazetat tona, që botoheshin në mërgatë, lexova se shkrimtari ynë i madh, Ismail Kadare, do të paraqitej para lexuesve gjermanë në Munih.

Dëshira për të marrë pjesë në atë takim letrar dhe për t’u takuar me gjeniun e letrave shqipe, librat e të cilit i kisha lexuar gati një për një, më shtyri që menjëherë t’i telefonoja mësuesit të Mësimit Plotësues në Gjuhën Shqipe, djalit të dajës tim, Nusret Dërguti, në mënyrë që së bashku të shkonim në Munih, për ta parë së afërmi autorin e shumë veprave të përkthyera në shumë gjuhë të botës.

Nusreti me kënaqësi pranoi dhe premtoi se do të organizoheshim dhe në ditën që Kadare do të ishte në Munih, aty do të ishim edhe ne.

Do të shkonim në Munih për ta takuar anëtarin e Akademisë Franceze, e cila, bashkë me Kadarenë, kishte vetëm dymbëdhjetë anëtarë. Shkrimtari ynë, Kadare, në Akademinë Franceze kishte zënë vendin e Karl Popperit të Gjermanisë pasi ai kishte ikur në amshim.

Nuk kishin kaluar plot njëzet e katër orë, kur mësuesi Nusret më telefonoi dhe më tha se nuk do të shkonim në Munih, sepse Kadare do të vinte edhe më afër nesh.

Nuk u besova fjalëve të tij, pasi shpeshherë me mësuesin Nusret këmbejmë edhe batuta.

Por Nusreti e kishte seriozisht dhe më tregoi se Kadare do të vinte në Sulzbach-Rosenberg, që ishte 65-66 kilometra në afërsi të Nurembergut, qytetit ku ne banonim. Gëzimi u shtua edhe më shumë. Kaq afër nesh do të vinte Ismail Kadare, autori i romanit “Prilli i thyer”!

Pas dy tri-ditësh gazetat lokale gjermane do të shkruanin se “në Arkivin letrar të qytetit Sulzbach – Rosenberg, më datë 14 nëntor 2008, do të organizohet një mbrëmje kulturore – letrare. Në atë njoftim të gazetave lokale përmendej shkrimtari ynë, Ismail Kadare, si dhe titulli i librit në gjuhën gjermane “Der Raub des Königlichen Schlafs” (“Vjedhja e gjumit mbretëror”), që për lexuesit gjermanë do të promovohej atë natë.

O Zot i Madh, nga ajo ditë, kur e pashë njoftimin në gazetat lokale gjermane, nuk më zihej vendi-vend. Me shumë emocione e pritja ditën e katërmbëdhjetë të atij nëntori.

Tani me mësuesin Nusret isha në kontakte të vazhdueshme. Si do të organizoheshim, si do të udhëtonim, pastaj edhe kë do ta merrnim me vete, meqë kisha dëshirë që edhe dikush tjetër të kënaqej, si unë, me korifeun, tani të letërsisë që krijohej në tërë globin...

Dy-tri ditë para 14 nëntorit, i telefonova mikut tim shumë të mirë, Rushit Bytyqi, tani i ndjerë. Kisha dëshirë që me Rushitin të ishim bashkë në atë mbrëmje kulturore – letrare, pasi që shumë herë kishim folur për veprat e Kadaresë dhe të mirat që ai i kishte bërë popullit shqiptar në botën e jashtme me letërsinë që ai krijonte. Do të takoheshim, si thoshim ne shpeshherë në bisedat tona, me mbretin e letërsisë shqiptare. Do ta shihnim për së afërmi autorin e veprave, që, nëse cilëndo prej tyre fillon ta lexosh, kurrë nuk mund ta ndërpresësh pa e lexuar të tërën. E kur e mbaron, të mbetet merak pse u krye aq shpejt!

E kisha filluar leximin e veprave të Kadaresë me romanin “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”. Të njëjtin roman të dramatizuar e kisha parë, në vitet shtatëdhjetë, në sallën e Teatrit Krahinor të Prishtinës, të interpretuar nga Trupa e Teatrit Kombëtar të Shqipërisë, me Sandër Prosin, në rolin kryesor.

Edhe pse atëherë nuk isha njohës shumë i mirë i letërsisë, më kishte lënë përshtypje të jashtëzakonshme “Gjenerali...”, po edhe romanet e tjera. Edhe “Dasma”, edhe “Dimri i vetmisë së madhe”, edhe “Kështjella”...

Përshtypje të mirë romanet “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” dhe “Kronikë në gur”, i kishin lënë edhe drejtorit të Shkollës publike “Graserschule” në Bajrot (Bayreuth), zotit Dengler, të cilit ia kisha dhënë të përkthyera në gjuhën gjermane.

“Lum ju shqiptarët, çfarë shkrimtari paskëshit”!, më kishte thënë zoti Dengler, pasi i kishte lexuar romanet.

U gëzova shumë që isha ai që i kisha ofruar zotit Dengler këto dy romane të Kadaresë në gjuhën gjermane. Këto dy romane u kisha ofruar edhe shumë kolegëve gjermanë në Bavarinë Veriore. Secili prej tyre kishte mbetur shumë i kënaqur, se kishte lexuar dy vepra të shkëlqyera dhe se ishin “takuar” përmes meje me “Homerin shqiptar”! Njiheshin, pra, me letërsinë që krijohej në Shqipëri.

Dhe, erdhi dita e 14 nëntorit. E kishim planifikuar që atë mbrëmje, të paktën gjysmë ore para fillimit të manifestimit letrar me Kadarenë, të ishim në “Arkivin letrar” të qytetit Sulzbach – Rosenberg.

Ashtu edhe ndodhi. Më tepër se gjysmë ore bashkë me Rushit Bytyqin e mësuesin Nusret Dërguti, ishim para ndërtesës së Arkivit letrar të qytetit Sulzbach – Rosenberg. Aty, në hyrje të ndërtesës, na priste një grua e sjellshme gjermane. Na pyeti kush ishim dhe nga vinim. Mësuesi Nusret i tregoi se ishim nga Nurembergu dhe se paraditen e një dite më parë, kishin biseduar përmes telefonit.

Ajo na tregoi se Kadare, bashkë me përthyesin e tij, Joachim Röhm, janë duke e shikuar ndërtesën e Arkivit.

I ngjitëm shkallët drejt dhomës ku na tha gruaja gjermane. U ngjitëm aty ku ishte mbreti i letrave të gjuhës shqipe të kohës sonë, i madhi Kadare, bashkë me përkthyesin e shumë veprave të tij në gjuhën gjermane, Joachim Röhm. Natyrisht, pasi isha më i moshuari, unë prija drejt dhomës ku ishte Kadare. Kur hipëm lart, pamë një dhomë të madhe, që ishte e stolisur me portrete të laureatëve të Çmimit Nobel dhe çmimeve të tjera më të njohura për letërsi në Evropë e më gjerë. Ishin ata që e kishin vizituar atë ndërtesë dhe kishin marrë pjesë në manifestime kulturore – letrare të organizuara me ta ose për ta.

Kur i pashë Kadarenë dhe Joachim Röhm, u emocionova shumë. I përshëndeta me një “mirëmbrëma” në gjuhën shqipe, e pastaj edhe në atë gjermane. Të dytë, Kadare dhe Röhm, na shikuan lehtë dhe secili në gjuhën e vet na e ktheu përshëndetjen.

“Ne jemi nga Kosova dhe jetojmë në Nuremberg. Ky është miku im, Rushit Bytyqi, e ky është Nusret Dërguti, mësuesi i Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe, ndërsa unë jam Hamza Halabaku, edhe unë punoj mësues në Bavarinë Veriore. Kemi ardhur që të marrim pjesë në mbrëmjen letrare”.

I thashë këto dy fjali, i emocionuar tej mase, meqë takohesha për herë të parë nga afër me njërin nga shkrimtarët më të njohur të letërsisë botërore bashkëkohore.

Nuk e dija pse isha i tillë. Isha si një fëmijë, që gëzohet kur është duke u takuar me gjyshin e tij të moshuar e të urtë. Nuk u përmbajta dhe Kadaresë iu drejtova në gjuhën shqipe. E harrova se aty ishte edhe z. Röhm.

“Ju lutem, zoti Kadare, më lejoni që t’ju përqafoj?!”, - i thashë.

Kadare buzëqeshi lehtë dhe ma zgjati dorën. E përqafa.

Kisha dëshirë që ta përqafoja, por mos ta shtrëngoja më shumë sesa ishte e lejuar, edhe pse kisha shumë dëshirë.

O Zot i Madh, thashë me vete, më erdhi momenti që të takohem me autorin e novelës “Kush e solli Doruntinën”. Më duket se i madhi Kadare buzëqeshte me sjelljet e mia fëmijërore.

Në sallën shumë të bukur të ndërtesës së Arkivit letrar të qytetit Sulzbach - Rosenberg, ishin tubuar shumë qytetarë gjermanë, edhe ne, “një grusht” shqiptarësh, për ta takuar korifeun e letërsisë shqipe, i cili nga kritika letrare dhe lexuesit gjermanofolës çmohet jashtëzakonisht lart. Kur filloi ora letrare, pas prezantimit të biografisë të shkurtër të shkrimtarit tonë Ismail Kadare, përthyesi gjerman, Joachim Röhm, tregoi se në gjuhën gjermane janë përkthyer 17 vepra të Ismail Kadaresë (novela e romane).

Kur erdhi radha e pyetjeve të lexuesve të veprave të Ismail Kadaresë, nuk i bëra pyetje, po u përpoqa të komentoja një pjesë nga novela “Kush e solli Doruntinën”, e cila më kishte lënë pa frymë gjatë leximit. Ishte fjala për procesverbalin e personazhit Stresi. Sipas novelës, atë kohë Stresi ishte zyrtar i policisë së rrethit ku kishte ndodhur ngjarja. Ai, Stresi pra, e kishte bërë procesverbalin në oborrin e Kishës së fshatit, te varri i Konstandinit, edhe pse e kishte parë se as Doruntina e as nëna e saj dhe e Konstandinit nuk ishin në vete. E kishte vënë në dyshim punën e vet, meqë dyshonte se guri i varrit të Konstandinit kishte lëvizur nga vendi!

Kadare, si mbret i letrave shqipe, me buzëqeshje ndiqte tërë atë që flisja unë, derisa përpiqesha të thosha atë që kisha kuptuar nga leximi i novelës “Kush e solli Doruntinën”.

Nuk e foli asnjë fjalë, as kur fola unë e as kur flisnin të tjerët, po mua më ndiqte me kureshtje.

Pyetjeve u përgjigjej me një modesti dhe gjithnjë në aureolën e mbretërisë së një shkrimtari të madh.

Kur dikush, natyrisht nga ne shqiptarët që ishim aty, e pyeti për dr. Ibrahim Rugovën, për atë që e kishte thënë Ismail Kadare në veprën e tij “Ra ky mort e u pamë”, ai tha: “Koha e dëshmoi se e drejta ishte në anën e Ibrahim Rugovës. Rugova më fali në takimin që menjëherë pas luftës e kishim në shtëpinë e tij”.

Kështu tha Kadare për Ibrahim Rugovën në një ndërtesë të bukur të Arkivit letrar të qytetit Sulzbach – Rosenberg. Shkrimtari shqiptar me renome botërore, mbreti i letërsisë shqipe, gjeniu i letrave shqipe, “Homeri shqiptar”, pa ngurrim e pranoi se “koha e ka dëshmuar se e drejta ishte në anën e Rugovës”.

Botuar në:
https://www.zemrashqiptare.net/news/56289/hamza-halabaku-takimi-me-ismail-kadarene.html

NJË JETË KUSHTUAR ARSIMIT KOMBËTAR, TAHIR Z. BERISHA

Tahir Z. Berisha i plejadës së pishtarëve të parë të arsimit shqip

nga Hamza Halabaku

Me rastin e 85-vjetorit të lindjes së veteranit të arsimit

Tahir Z. Berisha për opinionin e gjerë është i njohur si punëtor i devotshëm arsimor, i cili ia kushtoi një jetë të tërë arsimit kombëtar, që nga puna e mësuesit deri te funksioni i kryeinspektorit të arsimit të Kosovës. Për punën e tij u nderua dhe nga Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë e Republikës së Kosovës me Mirënjohje për kontributin jetësor në fushën e arsimit dhe edukimit.

Është edhe krijues entuziast i një pende të mprehtë, duke bërë emër me shkrimet e tij publicistike, kryesisht nga fusha e arsimit, kulturës dhe historisë kombëtare. U rrek dhe me trajtimin e problemeve shoqërore-politike të kohëve të vështira për popullin shqiptar të Kosovës dhe më gjerë, duke e ndarë edhe vetë fatin e vet me atë të bashkëkombësve të tij.

Është autor i disa veprave, por shquhet me librat monografikë për arsimtarët veteranë dhe arsimin shqip në Kosovë të periudhës 1941-1951, por dhe të atyre në diasporë. Ishte iniciator për themelimi e Shoqatës së Veteranëve të Arsimit të Kosovës, ndërkaq për shumë kohë ishte dhe sekretar i saj.

Në librin "100 shqiptarët e Britanisë"

Furtuna e luftës së fundit profesor Tahirin e barti në Londër të Anglisë, ku gjendet prej vitesh. Ndonëse në moshë të shtyrë, ai vazhdoi me të njëjtin elan të shkruajë e të kontribuojë edhe atje, në mërgatë, duke marrë pjesë në aktivitetet kulturore e shoqërore të komunitetit shqiptar të diasporës në Britani lidhur me afirmimin e vlerave kombëtare dhe të çështjes shqiptare në përgjithësi. Madje, angazhimi i tij në këto aktivitete u vlerësua si i çmuar, andaj u përfshi dhe në librin “100 shqiptarët e Britanisë”, i botuar në 100-vjetorin  e pavarësisë së Shqipërisë.

Këto ditë ai mbush tetëdhjetë e pesë vjet, një jetë të mbushur me një biografi të begatë, një rrugëtim jete me përpjeta e tatëpjeta: në shkollim për kapërthim dijesh; në luftën antifashiste, por me ideale për bashkim kombëtar; në luftën politike, por për ekzistencë dhe liri kombëtare; me trokitma pene, siç do të thoshte një biograf i tij, duke shkruar për çështje të ndryshme me interes kombëtar, shoqëror e politik. etj. Por, mbi të gjitha, personaliteti i tij ishte dhe është i mishëruar me arsimin shqip, si bazament për prosperitet kombëtar, drejt një bote të qytetëruar. Pra, ky korife ia kushtoi një jetë të tërë arsimit kombëtar shqiptar dhe ishte në shërbim të tij.

Tahir Z. Berisha i takon plejadës së atyre pishtarëve të parë të arsimit shqip, të cilët, menjëherë pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, i kontribuuan më së shumti zhvillimit dhe afirmimit të arsimit dhe të kulturës sonë kombëtare. Karrierën e mësuesisë e filloi si 18-vjeçar, pasi u kthye nga ushtria e asaj kohe që u quajt Ushtria Nacional-Çlirimtare, në fshatin Zarbincë të Malësisë së Karadakut në Kosovën Lindore, në vitin shkollor 1945-46 dhe e përfundoi si kryeinspektor i arsimit të Kosovës në vitin 1986.

Kaloi nëpër të gjitha shkallët e nivelet e arsimit: Kudo që punoi la gjurmë të pashlyeshme, që nga emërimi mësues i parë në Shkollën e Zarbincës, në shkollën fillore “Elena Xhika“ (ish “Vuk Karaxhiq”) në Prishtinë dhe në vendlindjen e tij, në Vërban; sekretar i Pleqësisë së Arsimit në Viti; profesor i Gjimnazit, drejtor i Entit Pedagogjik dhe drejtor i Shkollës së Mesme Ekonomike, të gjitha në Gjilan; së fundit, inspektor e kryeinspektor i Arsimit të Kosovës, ku shërbeu një kohë të gjatë. Kudo që punoi dha gjithçka nga vetja në  misionin e tij të shenjtë, duke mos e kursyer as shëndetin. 

Në Zarbincën e largët (e largët për kohën kur punoi), kishte pasur dhe më parë tentime për hapjen e shkollës në gjuhën shqipe, por pa ndonjë sukses për shkak të paragjykimeve dhe botëkuptimeve të vjetra, te një pjesë e prindërve. Ndërkaq, Tahir Z. Berisha, në saje të këmbëngulësisë dhe raporteve të afërta e miqësore që atë botë krijoi me prindërit e nxënësve, arriti t'i tubojë në shkollë mbi 50 fëmijë moshash të ndryshme, madje dhe vajza.

Në shkollë, përveç mësimit, u mor edhe me organizimin e aktiviteteve jashtë mësimore, organizoi edhe hapjen e kuzhinës shkollore me ushqimet që i dërgonte UNRA e atëhershme. Shumë shpejt, në sytë e nxënësve dhe prindërve të tyre, ai fitoi autoritet dhe përkrahje të plotë.

Mehmet Gjevorit, atëherë inspektor krahinor i arsimit, i vinin lajme dhe fjalë të mira për këtë mësues të ri. Prandaj, ai kishte vendosur, që bashkë me inspektorin e rrethit të Gjilanit, nëpërmjet Vrajës, ta vizitonte këtë shkollë. Duke mbetur tepër i kënaqur me punën e mësuesit dhe autoritetin që gëzonte ai në popull, Mehmet Gjevori kishte shkruar edhe një reportazh të gjatë, që u botua në revistën letrare "Jeta e Re", nr. 1-2/1950, me titull "Mësuesi i popullit". Pastaj nuk vonoi shumë dhe si shpërblim për punën e tij të suksesshme në Zarbincë, u transferua mësues në Prishtinë (1948).

Në gazetën e Pionerëve në Prishtinë

Gjatë punës në Prishtinë, mbi një vit punoi edhe në Gazetën e Pionierëve, ku nga puna e lodhshme për nxjerrjen e kësaj gazete (në mungesë të kryeredaktorit) dhe kushtet e vështira të punës, Tahiri sëmuret. Pas shërimit kthehet në vendlindjen e tij, në Vërban, ku për pak kohë ushtroi profesionin e mësuesit meqë në ndërkohë emërohet sekretar i Pleqësisë së Arsimit në Viti.

Pasi mbaroi Shkollën e Lartë Pedagogjike – Degën gjuhë dhe letërsi shqipe një kohë punoi mësimdhënës në Gjimnazin e Gjilanit. Atë kohë filloi të merret edhe me krijime letrare, të cilat i botoi në revistën “Zani i rinisë”.  Dy vjersha të botuara qenë pretekst që Sigurimi Shtetëror  - UDB-ja t’ia mbushë dosjen me “bagazh” fajesh dhe më 1 nëntor 1956 përjashtohet nga procesi mësimor. Si i papunë, në ndërkohë e kryen fakultetin, ndërkaq pas kryerjes së studimeve, në vitin 1960, me përkrahjen e Sinan Hasanit, atëbotë në funksionin e sekretarit politik të Komitetit të Rrethit në Gjilan, profesor Tahirin e kthejnë përsëri në arsim si kuadër me arsimim të lartë.

Në atë kohë, në tri shkollat e mesme të Gjilanit të gjithë drejtorët ishin pjesëtarë të nacionalitetit serb ose malazez, ndaj ndihej mungesa e madhe e kuadrit arsimor për mësim në gjuhën shqipe, dhe shumica e lëndëve zhvilloheshin në gjuhën serbokroate. Prandaj, u shtrua kërkesa nga ana e organeve të atëhershme komunale të Gjilanit, që në njërën prej tyre të emërohej një drejtor shqiptar. Kështu, kur vendi mbeti vakant në Shkollën Ekonomike, pasi drejtoresha e atëhershme serbe shkoi në Serbi, në vitin shkollor 1960/61, u mor qëndrimi që në këtë post të emërohet Tahir Z. Berisha, si profesor i diplomuar.

Në atë vit, këtë shkollë e vijonin vetëm 7 - 8 nxënës shqiptarë, të shpërndarë në paralele të ndryshme me mësim në gjuhën serbokroate. Në marrëveshje dhe me mbështetjen e Rabit Rexhepit, atëherë përgjegjës i arsimit në Rrethin e Gjilanit, po në atë vit shkollor u hapën 5 paralele me mësim në gjuhën shqipe dhe filloi të sigurohet kuadri mësimor i kualifikuar (kam pasë fatin që edhe unë të regjistrohem në këtë shkollë).

Mendoj se, kjo ka qenë shkolla e parë profesionale në Krahinë, në të cilën për një kohë shumë të shkurtër mësimi për të gjitha lëndët zhvillohej edhe në gjuhën shqipe. Mësimdhënës të kësaj shkolle në atë kohë erdhën Dr.Hajrullah Gorani, ekonomist, Muharrem Latifi, jurist i diplomuar, Sadullah Brestovci, historian, Mehmet Kurteshi, i vetmi mësimdhënës i diplomuar për stenodaktilografi në Kosovë, Tefik Geci, prof. i gjeografisë, Ibrahim Shabani, prof. i gjuhës shqipe, etj. etj. Në shkollë filloi të punojë kooperativa e nxënësve, kabineti i daktilografisë me 35 makina shkrimi, ku shtypej fletushka e nxënësve "Shprehja e të rinjve" në dy gjuhët dhe që udhëhiqej nga Seksioni Letrar i nxënësve në krye me arsimtarët e gjuhës etj. Shih për këtë, kësaj shkolle shumë shpejt i doli zëri dhe filluan ta vërshojnë nxënësit shqiptarë nga tërë Anamorava, Presheva, Kaçaniku, Medvegja etj. Në kuadër të shkollës, punonte edhe Shkolla (e natës) për të rriturit, që financohej nga Universiteti Popullor me disa qindra vijues. Seksionet e nxënësve të Shkollës Ekonomike të Gjilanit në gara i mbanin gati të gjitha vendet e para në qytet dhe më lartë.

Nga radhët e nxënësve të kësaj shkolle më vonë dolën shumë ekspertë të dalluar, jo vetëm nga fusha e ekonomisë siç janë: dr.Musa Limani, dr. Rrahmi Nuhiu, dr.Selman Selmani, mr. Jusuf Zejnullahu, mr. Sahit Avdiu, Mehmet Bushi, Sadik Vllasaliu, Ali Gagica, Muhamet Haxhikurteshi etj., por edhe poetë e ekspertë të tjerë të gjuhës dhe letërsisë shqipe si dr.Faik Shkodra, Beqir Musliu, H.Halabaku etj.

Mirëpo, ky zhvillim i hovshëm i kësaj shkolle, pas largimit të S. Hasanit nga Gjilani, si duket u pengonte disa qarqeve e rretheve nacionaliste e shoveniste të Gjilanit, në krye me Zallko Gjorgjeviqin, sekretar i komitetit të Rrethit të LK. Prandaj, pas dy - tri vjetëve, të punës së saj të suksesshme, filloi rrënimi i themeleve të kësaj shkolle të cilën e shpallën si "çerdhe të nacionalistëve shqiptarë", duke ia hedhur "fajin" drejtorit Berisha si "iniciator i çdo gjëje". Tahir Berisha, u detyrua ta braktis Gjilanin dhe të kalojë në Prishtinë, si përkthyes në redaksinë e "Gazetës zyrtare të KSA të Kosovës". Në vitin 1970, kur Kosova fitoi kompetencat që me ligjet e veta t'i themelojë shërbimet e ndryshme pavarësisht nga Serbia, Tahir Berisha, si i vetmi kandidat u emërua inspektor në shërbimin e posa themeluar të inspekcionit arsimor të Kosovës, ku shërbeu plot 15 vite (1970 - 1985). Ky shërbim me Kushtetutën e vitit 1974, fitoi kompetenca më të gjëra si në mbikëqyrjen e zbatimit të dispozitave ligjore në arsimin e Kosovës, ashtu edhe sa i përket kualifikimit të punëtorëve tanë në punë të përkohshme në botën e jashtme dhe shkollimin e fëmijëve të tyre në diasporë. 

Profesori i pensionuar që gjurmon nëpër arkivat e Londrës

Sot profesor Tahir Z. Berisha, në moshën 80 vjeçare, jeton dhe vepron në Londër, ku e hodhi fati si shumë shqiptarë të tjerë gjatë luftës së fundit në Kosovë. Lexuesi ynë mendon se ai është strukur në shtrat afër stufës duke pirë çaj e duke shikuar televizionin. Jo, gabojnë ata që e mendojnë kështu profesorin tim! Profesor Tahir Berisha, sot shumicën e kohës (e kohë "ka shumë pak" siç thotë ai vetë), e kalon nëpër arkivat, muzetë dhe bibliotekat e Londrës, gjithnjë duke gjurmuar dhe shkruar për të kaluarën tonë. Edhe kur isha nxënës i tij, profesor Tahir Berisha thoshte: "Shumë gjëra për të kaluarën tonë janë të shkruara dhe të vendosura nëpër arkivat e metropoleve të Evropës, prandaj ato duhet të gjenden dhe të studiohen".

Nismëtar procesesh dhe autor veprash me peshë

Në botimet voluminoze "Emra që nuk harrohen", veterani Tahir Berisha shkëputi nga harresa mijëra mësues e arsimtar të popullit që i vunë themelet dhe e lartësuan arsimin shqip si për nga sasia, ashtu edhe për nga cilësia.

Krahas punës në procesin arsimor - edukativ edhe gjatë shërbimit si inspektor e kryeinspektor, Tahir Berisha, vazhdimisht u mor me shkrime dhe krijimtari publicistike, duke bashkëpunuar me gazeta dhe revista të ndryshme. Këtë aktivitet ky e shtoi, sidomos pas daljes në pension në vitin 1986, duke i shkruar e botuar këto vepra: "Trojet që nuk shuhen - Shënime nga Vërbani dhe Anamorava", Prishtinë, 1993, ribotimi 1995; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951) dhe arsimi shqip në Kosovë", I, Prishtinë, 1995; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951)", II, Prishtinë, 1996; "Rrëfime në veten e parë", Prishtinë, 1998; "Shënime dhe ecejake të një refugjati nga Kosova", Londër, 2001; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951)", III, Prishtinë, 2005; "Në fokus të ngjarjeve - Bisedë më Sinan Hasanin", Prishtinë, 2005; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarë shqiptarë në diasporë", IV, Prishtinë, 2006 (në bashkëpunim me H.Halabakun dhe Ç.Bytyçin); Në bashkëpunim me Rabit Rexhepin, përkthyen tekstin shkollor "Byroteknika", për shkollat ekonomike; Në botimet voluminoze "Emra që nuk harrohen", Tahiri shkëputi nga harresa mijëra mësues e arsimtarë të popullit që i vunë themelet dhe e lartësuan arsimin shqip si për kah sasia, ashtu edhe për nga cilësia. Tahiri i përkiste shtresës ajkë të kësaj armate. Shumica e veprave të Tahir Berishës janë promovuar dhe prezantuar në: Prishtinë, Preshevë, Shkup, Tiranë, Elbasan, Stamboll të Turqisë, Gllasgou të Skocisë dhe në Londër të Anglisë. Nga disa ekzemplarë të tyre u janë dhuruar Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Prishtinës, Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë në Tiranë, Bibliotekës Komunale në Viti dhe Bibliotekës Britanike në Londër. Tahir Berisha, ka qenë iniciator për themelimin e Shoqatës së Veteranëve të Arsimit të Kosovës dhe koordinator i punës së Manifestimit Unikal "Takimet e Veteranëve të Arsimit" që u mbajtën për çdo vjet (1982 - 1999) në qendra të ndryshme të Kosovës. Si sekretar i përgjithshëm i Shoqatës së Veteranëve të Arsimit të Kosovës që nga themelimi i saj në vitin 1981, ai ka bashkëpunuar me Shoqatën "Normalisti" të veteranëve të arsimit të Shqipërisë, duke u përpjekur për integrime gjithëkombëtare në fushën e arsimit. Gjatë shërbimit aktiv, Tahir Berisha, si punëtor i zellshëm, shpesh është dekoruar dhe ka marrë mirënjohje të ndryshme, duke përfshirë edhe Urdhrin për punë me kurorë të artë të Kryesisë së RSFJ-ës (Nr.42 dt. 13.V.1982, të nënshkruar nga Sergej Krajgeri). Ndërkaq, ai hoqi dorë publikisht nga Shpërblimi republikan "25 Maji" në shenjë pakënaqësie dhe proteste kundër politikës zyrtare diskriminuese të organeve të Sërbisë ndaj arsimit shqip të Kosovës (shih "Rilindja" dt. 1 gusht 1990). Edhe si refugjat e mërgimtar që nga viti 1999 dhe në moshë të shtyer, ai mori disa mirënjohje si b.f. Bashkësia Shqiptare "F.Konica" në Britani të Madhe, me rastin e 77 vjetorit të lindjes së tij në "Ditën e Mësuesit", 7 mars 2005, për kontribut dhe merita të veçanta, ia ndau një mirënjohje me shkrim. Po ashtu, edhe Bashkësia e Intelektualëve Shqiptarë në Zvicër (me rastin e 8 vjetorit të themelimit të saj), i ndau mirënjohje me shkrim, kurse Shoqata "Dituria" në Londër, për kontributin e çmuar në fushën e publicistikës, Tahir Berishën e emëroi kryeredaktor nderi të gazetës "Koha Shqiptare" në Hounslow të Britanisë së Madhe.

Edhe pse shumë i ri, ka qenë pjesëmarrës aktiv i LNÇ-së

Gjithmonë është dalluar si në mësime, ashtu edhe në punë, shi për këtë Tahiri, gjithmonë ka qenë nën mbikëqyrjen dhe survejimin e organeve të sigurimit shtetëror (UDB). Madje dy herë është përjashtuar nga partia dhe nga procesi edukativo - arsimor. Portretin e tij më së miri e ka përshkruar Rabit Rexhepi, i cili si përgjegjës i arsimit në Rrethin e Gjilanit, e ka njohur më së miri dhe drejtpërdrejtë e ka përcjellë tërë punën dhe aktivitetin e tij një kohë të gjatë. Ai thotë se "Tahir Berisha me mund dhe vullnet të pashoq, porsi tiktaku i orës së mirë, për gati pesë dekada i kontribuoi vetëdijesimit të popullit shqiptar... Mu për këtë ishte gjithmonë në shënjestër, nga e cila shmangej falë aftësive të tij dhe punës së palodhshme dhe me përkushtim...". Herën e parë u përjashtua nga partia dhe procesi arsimor gjatë aksionit për mbledhjen e armëve dhe shpërnguljen e shqiptarëve për Turqi, në vitin 1956 (edhe pse ishin vetëm dy arsimtarë shqiptarë në Gjimnazin e lartë të Gjilanit). Si faje iu zunë për të madhe pse ishte i biri i Zeqë Vërbanit, "ka studiuar gjuhën shqipe" dhe "ka shkruar vjersha nacionaliste" etj. Për këtë arsye u detyrua disa vjet të largohet nga profesioni dhe të merret me përkthime. Pas Plenumit të Brioneve një komision i posaçëm (ku kishin marrë pjesë edhe Enver Rexhepi e Shefqet Mustafa), duke e studiuar "dosjen" e tij, kishte konstatuar pafajësinë e tij dhe ky prapë kthehet në arsim.

Vjersha "Ty o Vremç bujar" për të cilën u fajësua Berisha është botuar në revistën "Zëri i Rinisë" nr. 9/1945, ku ishte redaktor përgjegjës Masar Myrtezai.

Personifikim i përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqiptar

Tahir Berisha, gjithmonë ishte dhe është optimist dhe veprues në jetë. Në asnjë detyrë nuk ishte nën nivelin e kërkesave profesionale të punëve që i ngarkoheshin. I afërt dhe i dashur për nxënësit, prindërit dhe bashkëpunëtorët. Ai mbetet dëshmi e gjallë e sfidave dhe e përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqip në Kosovë dhe në diasporë gjatë fazave më të vështira të zhvillimit të saj

Edhe si inspektor e kryeinspektor i arsimit të Kosovës, Tahir Berisha qe mjaft i suksesshëm edhe pse edhe në këtë shërbim elementet burokrate e shoviniste u përpoqën që ta pengojnë në punë. Janë të njohur "Rasti i Hogoshtit", "Rasti i Ivajës së Kaçanikut" dhe "Rasti i Mushnikovës" së Prizrenit, ku ishte në pyetje hapja e klasave të larta të gjimnazeve, për shkollimin e vajzave shqiptare. Por, Tahiri gjithmonë doli fitues se asnjë aktvendim nuk iu anulua nga instancat më të larta.Një problem tjetër që pati marrë përpjesëtime të gjëra ka qenë fushata e shitjes së dëftesave e diplomave nga ana e disa shkollave të Krahinës. Kjo dukuri ka qenë aq e përhapur sa që gati tërë Jugosllavia vinin në Kosovë dhe për disa orë furnizoheshin me "kualifikime" shkollore. Këtë dukuri Tahiri e pengoi. Mirëpo, individët me ndikim vinin me limuzina nga Mali i Zi e republikat tjera dhe ankoheshin kundër kryeinspektorit tek ministri serb i arsimit të Kosovës.

Ka qenë karakteristik rasti i Shkollës teknike të Mitrovicës, kolektivi i së cilës gjatë kohës së mësimit të rregullt, në krye me drejtorin, nga 15 ditë qëndronte në Bosnje, duke lëshuar dëftesa në Universitetet Popullore. Kur kjo çështje erdhi në rend të ditës të Këshillit Ekzekutiv të Kosovës dhe shtypi filloi të shkruaj në vazhdime, drejtori i kësaj shkolle, Millan Perka, që kishte ndikim edhe si luftëtar, mori përsipër që ta shkarkoj nga detyra këtë inspektor "agresiv" që gjoja po ua "cenonte" autoritetin disa shkollave dhe drejtorëve të tyre. Ai më dt. 28. 02. 1971 e botoi në Rilindje një "letër të hapur" kundër këtij inspektori, por pa kurrfarë argumentesh. Prandaj, në të njëjtën gazetë me dt.6.III.1971, pasoi përgjigja e inspektorit me titull "I mbyturi kapet edhe për kashte" duke cituar me fakte konkrete malverzimet në këto shkolla. Për ta ruajtur disi autoritetin tek vendasit në gazetën lokale "Zveçan", Millan Perka, e botoi artikullin tjetër kundërshtues në gjuhën serbe. Së shpejti, edhe kësaj radhe reagoi inspektori në të njëjtën dhe polemika vazhdoi në dëm të këtij "luftëtari", sepse tregtia me shitjen e diplomave u ndërpre.

Në vitin 1989, gjatë regjimit të Millosheviqit, Tahir Berisha për së dyti herë u përjashtua nga Lidhja e Luftëtarëve të LNÇ dhe nga të gjitha forumet tjera shoqërore - politike. Arsyetimi ishte pse nuk ishte pajtuar me iniciativën e "Radiotonit" të Beogradit për ngritjen e Fabrikës në fshatin Batusë afër Fushë Kosovës të banuar kryesisht me serbo - malazez dhe me kërkesën e ish çetnikut Bozha Markoviq, "që t'ju rrënohen shtëpitë tri familjeve të vetme shqiptare", nëse ato nuk shpërngulen vet dhe në këtë mënyrë gjoja të pengohej shpërngulja e serbëve. Grupi punues i Këshillit komunal të LSHL të LNÇ të Prishtinës i përbërë nga Sejdo Bajramoviq, Jordan Stanojeviq, Zhivorad Iviq dhe Zharko Aleksiq, përveç përjashtimit të tij nga Këshilli komunal i luftëtarëve, u rekomandoi Shoqatës lokale të Luftëtarëve të LNÇ dhe Organizatës themelore të LKJ, që Tahir Berisha të merret në përgjegjësi ideopolitike edhe në këto nivele. Për "Rastin e Fabrikës së Batusës" dhe "fajin" e Tahir Berishës, atëherë shkruan disa ditë të gjitha mjetet informative lokale dhe republikane e federative, si TANJUG - u, TV Beogradi, "Novosti", "Dnevniku" i Novi Sadit, "NIN" dhe "Ekspresi" etj. Më pas, Tahir Berisha u detyrua të dalë në pension të parakohshëm në moshën 58 vjeçare.

Ekzistimin e dosjeve kundër Tahir Berishës më vonë e konstatuan historianët dhe hulumtuesit e tjerë. Kështu, Sulltane Kojçini - Ukaj në faqen 234 të librit të vet "Kuadri arsimor shqiptar në Kosovë në shënjestrën e Sigurimit Shtetëror (1945 - 1952)", Prishtinë, 1997, e citon "Dosjen" e T.B. të hartuar nga Veselin Cvetkoviqi, shef i UDB-ës së Vitisë.

Ndërkaq, në librin e Dr. Hakif Bajramit, "Politika serbe për rikolonizimin e Kosovës me sllavë (1945 - 1948)", Prishtinë, 2002, në fq. 175 - 180, si edhe në librin më të ri të Bajram Shatrit, "Arsimi fillor në Kosovë në shekullin XX (Sfida, dëshmi, fakte)" në fq. 27 shkruan: "Në mesin e 782 mësuesve të apostrofuar si të rrezikshëm dhe të cilët sipas OZNës do të duhej të likuidoheshin..." u gjet edhe emri i Tahir Berishës.

Tahir Berisha, gjithmonë ishte dhe është optimist dhe veprues në jetë. Në asnjë detyrë nuk ishte nën nivelin e kërkesave profesionale të punëve që i ngarkoheshin. I afërt dhe i dashur për nxënësit, prindërit dhe bashkëpunëtorët.

Në moshë por i pandalshëm në veprimtarinë krijuese

Edhe pse 85 vjeç, veteranit të arsimit dhe autorit të disa librave publicistike e letrare, Tahir Z. Berisha, nuk i ka shteruar elani për punë dhe ai edhe më tutje duket se ka frymë e forcë të jashtëzakonshme shpirtërore dhe krijuese.

I mësuar që në ecejaket e tij që nga vendlindja fshati, Vërban i Komunës së Vitisë, të lë gjurmë, ai edhe sot në ecejaket larg atdheut, në Londër apo Britani të Madhe është prapë po ai Tahiri, punëtor i palodhshëm, sërish mes shkrimeve e hulumtimeve.

Si njeri që e kam njohur nga afër dhe kam mësuar shumë nga ai, e ndjej si obligim që në këtë përvjetor të tij të formulojë disa fjali për Tahir Berishën, njeriun e qetë e durimtar që nuk e ndal hapin, njeriun e thjeshtë e të afërt, por që dallohet për temperamentin dhe mprehtësinë e tij, njeriun dëgjues e kompetent, të afërt dhe shumë të dashur me bashkëpunëtorë.

Janë këto tipare të tij që nuk e karakterizojnë vetëm në raport me bashkëpunëtorët, por edhe me të tjerët, pasi ai ka tipare vërtetë të larta njerëzore. Nga natyra është i dashur, i qetë dhe tepër i matur e i logjikshëm, i këndshëm në bisedë dhe transparent, por ama i vendosur në atë që duhet të bëjë. Derisa rikujtoj disa momente kur lodheshim së bashku gjatë punës, ose ishim në rrugë zyrtare, për të verifikuar kushtet për fillimin e punës për shkollat e mesme e gjimnazet nëpër Kosovë që ishte njëra ndër detyrat e Inspektoratit të Arsimit të Kosovës, i kujtoj edhe përpjekjet e Tahirit që përmes anekdotave e barsoletave të ndryshme të na motivonte për punë sa herë që ishte nevoja. I tillë ishte atëherë dhe është edhe sot Tahiri. Është spirituoz e gazmor, simpatik e i ëmbël në bisedë, i saktë e objektiv, i fisëm e qibarë, inteligjent e i dijshëm, i aftë e i lehtë dhe shumë atraktiv.

I burrëruar para kohe

 I rritur dhe i burrëruar, si thuhet para kohe, Tahiri e kishte njohur nga afër okupatorin me të gjitha ngjyrat e tij, kishte parë me sy tortura, vrasjet e hakmarrje sllave, por ato nuk e kishin frikësuar, përkundrazi e kishin forcuar që asnjëherë të mos i thotë të zezës e bardhë.

Tahir Berisha krahas punës në procesin mësimor-edukativ, të cilit ia kushtoi një jetë të tërë, krahas aktiviteteve e veprimtarive të tjera, asnjëherë s’e hoqi penën nga dora dhe u bë autorë i disa veprave publicistike e letrare.

Verën e që shkoi patëm disa takime të shpeshta në Prishtinë me ish-miqtë dhe kolegë të punës kur punonim së bashku në Komitetin e atëhershëm Krahinor për Arsim, Shkencë e Kulturë dhe u kënaqëm në ato takime. 

I luteshim shpesh Tahirit të na tregonte për ndonjë ndodhi të përjetuara si mësues në vitet e dyzeta. Ai duke qeshur dhe pa përtesë tregonte ngjarje shumë interesanten të kohës së fillimit të karrierës së tij në profesionin e arsimit.

“Një ditë, tregonte vëren e kaluar profesor Tahiri, sa isha mësues në fillim të viteve të dyzeta të shekullit të kaluar, kur hyra në klasë në fund të bankave e pashë një nxënës “të ri” dhe më të rritur se të tjerët. 

- Në cilën klasë je?- e pyeta nxënësin, tregonte profesor Tahiri. 

- Unë nuk jam në shkollë i dashur mësues, tha ai.   

- Po pse ke hy pra në klasë? - e pyeta unë. 

- Baba më dërgoi sot, në vend të vëllait tim më të vogël se ai ka shkuar me nënën te dajtë, u përgjigj ai! 

- Jo për vëllain nuk mund të vish në shkollë, po është mirë që ti të vish për vete se edhe ti ke nevojë që të mësosh shkrim-leximin”.

Rrëfime të këtilla Tahiri kishte shumë. Ndonëse ato ishin të vërteta, ai gjithsesi me mënyrën e rrëfimit u jepte një dozë humori të lehtë, të cilat mbeteshin në kujtesën tonë si tregime tejet interesante.

Në trurin e tij të freskët "akoma ka yndyrë për të na fërguar edhe ndonjë vepër". Sot, Tahir Berisha mbetet dëshmi e gjallë e sfidave dhe e përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqip në Kosovë dhe në diasporë gjatë fazave më të vështira të zhvillimit të saj. Në fund, veteranit të shquar të arsimit dhe ish profesorit tim të nderuar, zotit Tahir Berisha, i uroj shëndet të mirë, jetë të gjatë dhe suksese të mëtejshme në punë. 

[botuar në "Bota Sot", në tri vazhdime dt.28, 29 dhe 30 korrik 2013]

NË SHËRBIM TË ARSIMIT SHQIP NË KOSOVË DHE DIASPORË

Hamza Halabaku dhe Tahir Z. Berisha, Londër, qershor 2003

Nga HAMZA HALABAKU

Me rastin e 80-vjetorit të lindjes së veteranit të arsimit Tahir Z.Berisha

Tahir Z. Berisha për opinionin e gjerë është i njohur si përpilues entuziast dhe autor cilësor i disa veprave, monografive që kanë të bëjnë kryesisht me arsimin shqip në Kosovë. Ai ka qenë edhe iniciues i themelimit të shoqatës së veteranëve të arsimit shqip të Kosovës ndërsa, duke qenë prej vitesh i mërguar, në Britani të Madhe profesor Tahiri, ndonëse në moshë të shtyrë, vazhdon që me të njëjtin elan të kontribuojë në disa fusha. Këto ditë ai mbush tetëdhjetë vjet jete ndërkohë që ka mbi 60 vjet që nuk pushon puna e tij në shërbim të arsimimit të brezave të rinj dhe ndriçimit të historisë sonë.

Tahir Z. Berisha i takon plejadës së atyre pishtarëve të parë të arsimit shqip, të cilët menjëherë pas përfundimit të Luftës II Botërore, i kontribuuan më së shumti zhvillimit dhe afirmimit të arsimit dhe të kulturës sonë kombëtare. Ai karrierën e mësuesisë e filloi si 18-vjeçar, pasi u kthye nga UNÇL, në fshatin Zarbincë të Malësisë së Karadakut në Kosovën Lindore, në vitin shkollor 1945/46 dhe e përfundoi si kryeinspektor i arsimit të Kosovës në vitin 1986. Kaloi nëpër të gjitha shkallët e nivelet e arsimit si mësues, drejtor shkolle, drejtor i entit arsimor-pedagogjik, inspektor e kryeinspektor i arsimit të Kosovës. Kudo që punoi ai la gjurmë të pashlyeshme, që nga emërimi si mësues i parë në Shkollën e Zarbincës, si drejtor i Shkollës së Mesme Ekonomike në Gjilan dhe si inspektor e kryeinspektor i arsimit të Kosovës, ku shërbeu një kohë më të gjatë. Në Zarbincën e largët, edhe më parë kishte pasur tentime për hapjen e shkollës së parë në gjuhën shqipe, por për shkak të paragjykimeve dhe botëkuptimeve të vjetra te një pjesë e prindërve, nuk kishin pasur sukses. Ndërkaq, Tahir Berisha, në saje të këmbënguljes së tij, për një kohë shumë të shkurtër, arriti që t'i grumbullojë rreth 50 - 60 fëmijë nxënës të moshave të ndryshme, në shkollën e parë shqipe në këtë lokalitet. Në shkollë menjëherë filloi të punojë kuzhina shkollore, me ushqimet që i dërgonte UNRA e atëhershme. Shumë shpejt, në sytë e nxënësve dhe prindërve të tyre, ai fitoi autoritet dhe përkrahje të plotë. Mehmet Gjevorit, atëherë inspektor krahinor i arsimit, i vinin shumë lajme dhe fjalë të mira për këtë mësues të ri. Prandaj, ai kishte vendosur, që bashkë me inspektorin e rrethit të Gjilanit, nëpërmjet Vranjës, ta vizitojë këtë shkollë duke mbetur tepër i kënaqur me punën e mësuesit dhe autoritetin që gëzonte ky në popull. Lidhur me këtë vizitë, Mehmet Gjevori kishte shkruar një reportazh të gjatë që u botua në "Jetën e Re", nr.1-2/1950 me titull "Mësuesi i popullit". Në tri shkollat e mesme të Gjilanit të gjithë drejtorët ishin serb ose malazez, ndaj ndihej mungesa e madhe e kuadrit arsimor për mësim në gjuhën shqipe, dhe shumica e lëndëve zhvilloheshin në gjuhën serbokroate. Prandaj, u shtrua kërkesa nga ana e prindërve shqiptarë, që në njërën prej tyre të emërohej një drejtor shqiptar. Kështu, kur vendi mbeti vakant në Shkollën Ekonomike, pasi drejtoresha e atëhershme serbe shkoi në Serbi, në vitin shkollor 1960/61, u mor qëndrimi që në këtë post të emërohet Tahir Berisha, si profesor i diplomuar. Në atë vit, këtë shkollë e vijonin vetëm 7 - 8 nxënës shqiptarë të shpërndarë në paralele të ndryshme me mësim në gjuhën serbokroate. Në marrëveshje dhe me mbështetjen e Rabit Rexhepit, atëherë përgjegjës i arsimit në Rrethin e Gjilanit, po në atë vit shkollor u hapën 5 paralele me mësim në gjuhën shqipe dhe filloi të sigurohet kuadri mësimor i kualifikuar (kam pasë fatin që edhe unë të regjistrohem në këtë shkollë). Mendoj se, kjo ka qenë shkolla e parë profesionale në Krahinë, në të cilën për një kohë shumë të shkurtër mësimi për të gjitha lëndët zhvillohej edhe në gjuhën shqipe. Mësimdhënës të kësaj shkolle në atë kohë erdhën Dr.Hajrullah Gorani, ekonomist, Muharrem Latifi, jurist i diplomuar, Sadullah Brestovci, historian, Mehmet Kurteshi, i vetmi mësimdhënës i diplomuar për stenodaktilografi në Kosovë, Tefik Geci, prof. i gjeografisë, Ibrahim Shabani, prof. i gjuhës shqipe, etj. etj. Në shkollë filloi të punojë kooperativa e nxënësve, kabineti i daktilografisë me 35 makina shkrimi, ku shtypej fletushka e nxënësve "Shprehja e të rinjve" në dy gjuhët dhe që udhëhiqej nga Seksioni Letrar i nxënësve në krye me arsimtarët e gjuhës etj. Shih për këtë, kësaj shkolle shumë shpejt i doli zëri dhe filluan ta vërshojnë nxënësit shqiptarë nga tërë Anamorava, Presheva, Kaçaniku, Medvegja etj. Në kuadër të shkollës, punonte edhe Shkolla (e natës) për të rriturit, që financohej nga Universiteti Popullor me disa qindra vijues. Seksionet e nxënësve të Shkollës Ekonomike të Gjilanit në gara i mbanin gati të gjitha vendet e para në qytet dhe më lartë. Nga radhët e nxënësve të kësaj shkolle më vonë dolën shumë ekspertë të dalluar, jo vetëm nga fusha e ekonomisë siç janë: dr.Musa Limani, dr. Rrahmi Nuhiu, dr.Selman Selmani, mr. Jusuf Zejnullahu (ish kryeministër i KE të Kosovës), mr. Sahit Avdiu, Mehmet Bushi, Sadik Vllasaliu, Ali Gagica, Muhamet Haxhikurteshi etj., por edhe poetë e ekspertë të tjerë të gjuhës dhe letërsisë shqipe si dr.Faik Shkodra, Beqir Musliu, H.Halabaku etj. Mirëpo, ky zhvillim i hovshëm i kësaj shkolle, pas largimit të S. Hasanit nga Gjilani, si duket u pengonte disa qarqeve e rretheve nacionaliste e shoveniste të Gjilanit, në krye me Zallko Gjorgjeviqin, sekretar i komitetit të Rrethit të LK. Prandaj, pas dy - tri vjetëve, të punës së saj të suksesshme, filloi rrënimi i themeleve të kësaj shkolle të cilën e shpallën si "çerdhe të nacionalistëve shqiptarë", duke ia hedhur "fajin" drejtorit Berisha si "iniciator i çdo gjëje". Tahir Berisha, u detyrua ta braktiste Gjilanin dhe të kalojë në Prishtinë, si përkthyes në redaksinë e "Gazetës zyrtare të KSA të Kosovës". Në vitin 1970, kur Kosova fitoi kompetencat që me ligjet e veta t'i themelojë shërbimet e ndryshme pavarësisht nga Serbia, Tahir Berisha, si i vetmi kandidat u emërua inspektor në shërbimin e posa themeluar të inspekcionit arsimor të Kosovës, ku shërbeu plot 15 vite (1970 - 1985). Ky shërbim me Kushtetutën e vitit 1974, fitoi kompetenca më të gjëra si në mbikëqyrjen e zbatimit të dispozitave ligjore në arsimin e Kosovës, ashtu edhe sa i përket kualifikimit të punëtorëve tanë në punë të përkohshme në botën e jashtme dhe shkollimin e fëmijëve të tyre në diasporë.

Nismëtar procesesh dhe autor veprash me peshë

Në botimet voluminoze "Emra që nuk harrohen", veterani Tahir Berisha shkëputi nga harresa mijëra mësues e arsimtar të popullit që i vunë themelet dhe e lartësuan arsimin shqip si për nga sasia, ashtu edhe për nga cilësia.

Krahas punës në procesin arsimor - edukativ edhe gjatë shërbimit si inspektor e kryeinspektor, Tahir Berisha, vazhdimisht u mor me shkrime dhe krijimtari letrare, duke bashkëpunuar me gazeta dhe revista të ndryshme. Këtë aktivitet ky e shtoi, sidomos pas daljes në pension në vitin 1986, duke i shkruar e botuar këto vepra: "Trojet që nuk shuhen - Shënime nga Vërbani dhe Anamorava", Prishtinë, 1993, ribotimi 1995; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951) dhe arsimi shqip në Kosovë", I, Prishtinë, 1995; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951)", II, Prishtinë, 1996; "Rrëfime në veten e parë", Prishtinë, 1998; "Shënime dhe ecejake të një refugjati nga Kosova", Londër, 2001; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarët veteranë (1941 - 1951)", III, Prishtinë, 2005; "Në fokus të ngjarjeve - Bisedë më Sinan Hasanin", Prishtinë, 2005; "Emra që nuk harrohen - Arsimtarë shqiptarë në diasporë", IV, Prishtinë, 2006 (në bashkëpunim me H.Halabakun dhe Ç.Bytyçin); Në bashkëpunim me Rabit Rexhepin, përkthyen tekstin shkollor "Byroteknika", për shkollat ekonomike; Në botimet voluminoze "Emra që nuk harrohen", Tahiri shkëputi nga harresa mijëra mësues e arsimtarë të popullit që i vunë themelet dhe e lartësuan arsimin shqip si përkah sasia, ashtu edhe për nga cilësia. Tahiri i përkiste shtresës ajkë të kësaj armate. Shumica e veprave të Tahir Berishës janë promovuar dhe prezantuar në: Prishtinë, Preshevë, Shkup, Tiranë, Elbasan, Stamboll të Turqisë, Gllasgou të Skocisë dhe në Londër të Anglisë. Nga disa ekzemplarë të tyre u janë dhuruar Bibliotekës Kombëtare dhe Universitare të Prishtinës, Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë në Tiranë, Bibliotekës Komunale në Viti dhe Bibliotekës Britanike në Londër. Tahir Berisha, ka qenë iniciator për themelimin e Shoqatës së Veteranëve të Arsimit të Kosovës dhe koordinator i punës së Manifestimit Unikal "Takimet e Veteranëve të Arsimit" që u mbajtën për çdo vjet (1982 - 1999) në qendra të ndryshme të Kosovës. Si sekretar i përgjithshëm i Shoqatës së Veteranëve të Arsimit të Kosovës që nga themelimi i saj në vitin 1981, ai ka bashkëpunuar me Shoqatën "Normalisti" të veteranëve të arsimit të Shqipërisë, duke u përpjekur për integrime gjithëkombëtare në fushën e arsimit. Gjatë shërbimit aktiv, Tahir Berisha, si punëtor i zellshëm, shpesh është dekoruar dhe ka marrë mirënjohje të ndryshme, duke përfshirë edhe Urdhrin për punë me kurorë të artë të Kryesisë së RSFJ-ës (Nr.42 dt. 13.V.1982, të nënshkruar nga Sergej Krajgeri). Ndërkaq, ai hoqi dorë publikisht nga Shpërblimi republikan "25 Maji" në shenjë pakënaqësie dhe proteste kundër politikës zyrtare diskriminuese të organeve të Sërbisë ndaj arsimit shqip të Kosovës (shih "Rilindja" dt. 1 gusht 1990). Edhe si refugjat e mërgimtar që nga viti 1999 dhe në moshë të shtyer, ai mori disa mirënjohje si b.f. Bashkësia Shqiptare "F.Konica" në Britani të Madhe, me rastin e 77 vjetorit të lindjes së tij në "Ditën e Mësuesit", 7 mars 2005, për kontribut dhe merita të veçanta, ia ndau një mirënjohje me shkrim. Po ashtu, edhe Bashkësia e Intelektualëve Shqiptarë në Zvicër (me rastin e 8 vjetorit të themelimit të saj), i ndau mirënjohje me shkrim, kurse Shoqata "Dituria" në Londër, për kontributin e çmuar në fushën e publicistikës, Tahir Berishën e emëroi kryeredaktor nderi të gazetës "Koha Shqiptare" në Hounslow të Britanisë së Madhe. Edhe pse shumë i ri, ka qenë pjesëmarrës aktiv i LNÇ-së. Gjithmonë është dalluar si në mësime, ashtu edhe në punë, shih për këtë Tahiri, gjithmonë ka qenë nën mbikëqyrjen dhe survejimin e organeve të sigurimit shtetëror (UDB). Madje dy herë është përjashtuar nga partia dhe nga procesi edukativo - arsimor. Portretin e tij më së miri e ka përshkruar Rabit Rexhepi, i cili si përgjegjës i arsimit në Rrethin e Gjilanit, e ka njohur më së miri dhe  drejtpërdrejtë e ka përcjellë tërë punën dhe aktivitetin e tij një kohë të gjatë. Ai thotë se "Tahir Berisha me mund dhe vullnet të pashoq, porsi tiktaku i orës së mirë, për gati pesë dekada i kontribuoi vetëdijesimit të popullit shqiptar... Mu për këtë ishte gjithmonë në shënjestër, nga e cila shmangej falë aftësive të tij dhe punës së palodhshme dhe me përkushtim...". Herën e parë u përjashtua nga partia dhe procesi arsimor gjatë aksionit për mbledhjen e armëve dhe shpërnguljen e shqiptarëve për Turqi, në vitin 1956 (edhe pse ishin vetëm dy arsimtarë shqiptarë në Gjimnazin e lartë të Gjilanit). Si faje iu zunë për të madhe pse ishte i biri i Zeqë Vërbanit, "ka studiuar gjuhën shqipe" dhe "ka shkruar vjersha nacionaliste" etj. Për këtë arsye u detyrua disa vjet të largohet nga profesioni dhe të merret me përkthime. Pas Plenumit të Brioneve një komision i posaçëm (ku kishin marrë pjesë edhe Enver Rexhepi e Shefqet Mustafa), duke e studiuar "dosjen" e tij, kishte konstatuar pafajësinë e tij dhe ky prapë kthehet në arsim. Vjersha "Ty o Vremç bujar" për të cilën u fajësua Berisha është botuar në revistën "Zëri i Rinisë" nr. 9/1945, ku ishte redaktor përgjegjës Masar Myrtezai.

Personifikim i përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqiptar

Tahir Berisha, gjithmonë ishte dhe është optimist dhe veprues në jetë. Në asnjë detyrë nuk ishte nën nivelin e kërkesave profesionale të punëve që i ngarkoheshin. I afërt dhe i dashur për nxënësit, prindërit dhe bashkëpunëtorët. Ai mbetet dëshmi e gjallë e sfidave dhe e përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqip në Kosovë dhe në diasporë gjatë fazave më të vështira të zhvillimit të saj.

Edhe si inspektor e kryeinspektor i arsimit të Kosovës, Tahir Berisha qe mjaft i suksesshëm edhe pse edhe në këtë shërbim elementet burokrate e shoviniste u përpoqën që ta pengojnë në punë. Janë të njohur "Rasti i Hogoshtit", "Rasti i Ivajës së Kaçanikut" dhe "Rasti i Mushnikovës" së Prizrenit, ku ishte në pyetje hapja e klasave të larta të gjimnazeve, për shkollimin e vajzave shqiptare. Por, Tahiri gjithmonë doli fitues se asnjë aktvendim nuk iu anulua nga instancat më të larta. Një problem tjetër që pati marrë përpjesëtime të gjëra ka qenë fushata e shitjes së dëftesave e diplomave nga ana e disa shkollave të Krahinës. Kjo dukuri ka qenë aq e përhapur sa që gati tërë Jugosllavia vinin në Kosovë dhe për disa orë furnizoheshin me "kualifikime" shkollore. Këtë dukuri Tahiri e pengoi. Mirëpo, individët me ndikim vinin me limuzina nga Mali i Zi e republikat tjera dhe ankoheshin kundër kryeinspektorit tek ministri serb i arsimit të Kosovës. Ka qenë karakteristik rasti i Shkollës teknike të Mitrovicës, kolektivi i së cilës gjatë kohës së mësimit të rregullt, në krye me drejtorin, nga 15 ditë qëndronte në Bosnje, duke lëshuar dëftesa në Universitetet Popullore. Kur kjo çështje erdhi në rend të ditës të Këshillit Ekzekutiv të Kosovës dhe shtypi filloi të shkruaj në vazhdime, drejtori i kësaj shkolle, Millan Perka, që kishte ndikim edhe si luftëtar, mori përsipër që ta shkarkoj nga detyra këtë inspektor "agresiv" që gjoja po ua "cenonte" autoritetin disa shkollave dhe drejtorëve të tyre. Ai më dt. 28. 02. 1971 e botoi në Rilindje një "letër të hapur" kundër këtij inspektori, por pa kurrfarë argumentesh. Prandaj, në të njëjtën gazetë me dt.6.III.1971, pasoi përgjigja e inspektorit me titull "I mbyturi kapet edhe për kashte" duke cituar me fakte konkrete malverzimet në këto shkolla. Për ta ruajtur disi autoritetin tek vendasit në gazetën lokale "Zveçan", Millan Perka, e botoi artikullin tjetër kundërshtues në gjuhën serbe. Së shpejti, edhe kësaj radhe reagoi inspektori në të njëjtën dhe polemika vazhdoi në dëm të këtij "luftëtari", sepse tregtia me shitjen e diplomave u ndërpre. Në vitin 1989, gjatë regjimit të Millosheviqit, Tahir Berisha për së dyti herë u përjashtua nga Lidhja e Luftëtarëve të LNÇ dhe nga të gjitha forumet tjera shoqërore - politike. Arsyetimi ishte pse nuk ishte pajtuar me iniciativën e "Radiotonit" të Beogradit për ngritjen e Fabrikës në fshatin Batusë afër Fushë Kosovës të banuar kryesisht me serbo - malazez dhe me kërkesën e ish çetnikut Bozha Markoviq, "që t'ju rrënohen shtëpitë tri familjeve të vetme shqiptare", nëse ato nuk shpërngulen vet dhe në këtë mënyrë gjoja të pengohej shpërngulja e serbëve. Grupi punues i Këshillit komunal të LSHL të LNÇ të Prishtinës i përbërë nga Sejdo Bajramoviq, Jordan Stanojeviq, Zhivorad Iviq dhe Zharko Aleksiq, përveç përjashtimit të tij nga Këshilli komunal i luftëtarëve, u rekomandoi Shoqatës lokale të Luftëtarëve të LNÇ dhe Organizatës themelore të LKJ, që Tahir Berisha të merret në përgjegjësi ideopolitike edhe në këto nivele. Për "Rastin e Fabrikës së Batusës" dhe "fajin" e Tahir Berishës, atëherë shkruan disa ditë të gjitha mjetet informative lokale dhe republikane e federative, si TANJUG - u, TV Beogradi, "Novosti", "Dnevniku" i Novi Sadit, "NIN" dhe "Ekspresi" etj. Më pas, Tahir Berisha u detyrua të dalë në pension të parakohshëm në moshën 58 vjeçare. Ekzistimin e dosjeve kundër Tahir Berishës më vonë e konstatuan historianët dhe hulumtuesit e tjerë. Kështu, Sulltane Kojçini - Ukaj në faqen 234 të librit të vet "Kuadri arsimor shqiptar në Kosovë në shënjestrën e Sigurimit Shtetëror (1945 - 1952)", Prishtinë, 1997, e citon "Dosjen" e T.B. të hartuar nga Veselin Cvetkoviqi, shef i UDB-ës së Vitisë. Ndërkaq, në librin e Dr. Hakif Bajramit, "Politika serbe për rikolonizimin e Kosovës me sllavë (1945 - 1948)", Prishtinë, 2002, në fq. 175 - 180, si edhe në librin më të ri të Bajram Shatrit, "Arsimi fillor në Kosovë në shekullin XX (Sfida, dëshmi, fakte)" në fq. 27 shkruan: "Në mesin e 782 mësuesve të apostrofuar si të rrezikshëm dhe të cilët sipas OZNës do të duhej të likuidoheshin..." u gjet edhe emri i Tahir Berishës. Tahir Berisha, gjithmonë ishte dhe është optimist dhe veprues në jetë. Në asnjë detyrë nuk ishte nën nivelin e kërkesave profesionale të punëve që i ngarkoheshin. I afërt dhe i dashur për nxënësit, prindërit dhe bashkëpunëtorët. Në trurin e tij të freskët "akoma ka yndyrë për të na fërguar edhe ndonjë vepër". Sot, Tahir Berisha mbetet dëshmi e gjallë e sfidave dhe e përpjekjeve për afirmimin e arsimit shqip në Kosovë dhe në diasporë gjatë fazave më të vështira të zhvillimit të saj. Në fund, veteranit të shquar të arsimit dhe ish profesorit tim të nderuar, zotit Tahir Berisha, i uroj shëndet të mirë, jetë të gjatë dhe suksese të mëtejshme në punë.

Profesori i pensionuar që gjurmon nëpër arkivat e Londrës

Sot profesor Tahir Z. Berisha, në moshën 80 vjeçare, jeton dhe vepron në Londër, ku e hodhi fati si shumë shqiptarë të tjerë gjatë luftës së fundit në Kosovë. Lexuesi ynë mendon se ai është strukur në shtrat afër stufës duke pirë çaj e duke shikuar televizionin. Jo, gabojnë ata që e mendojnë kështu profesorin tim! Profesor Tahir Berisha, sot shumicën e kohës (e kohë "ka shumë pak" siç thotë ai vetë), e kalon nëpër arkivat, muzetë dhe bibliotekat e Londrës, gjithnjë duke gjurmuar dhe shkruar për të kaluarën tonë. Edhe kur isha nxënës i tij, profesor Tahir Berisha thoshte: "Shumë gjëra për të kaluarën tonë janë të shkruara dhe të vendosura nëpër arkivat e metropoleve të Evropës, prandaj ato duhet të gjenden dhe të studiohen".

Në antologjinë e krijuesve shqiptarë në Angli

Katër veprat e fundit, Tahir Berisha i shkroi si refugjat në Londër, ku gjendet prej vitit 1999. Ai është i përfshirë edhe në Antologjinë e krijuesve shqiptarë në Angli "Lërmeni pak atdhe", Tiranë 2004. Berisha është edhe protagonisti kryesor i një filmi dokumentar, "Trokamat në jetën e një pene", të regjisorit Fatmir Terziu, Londër, 2003.

[Marrë nga gazeta "Zëri i Ditës", dt.10, 11, 12 korrik 2008]